Vatan, vatan sevgisi ve bağımsızlık tüm insanların değer verdiği kavramlardır. Vatan uğruna yapılan fedakârlıklar ve girişilenmücadeleler, evrensel olarak takdir görmektedir. Vatan için canlarını feda edenler, ölümlerinin ardından saygıyla anılmakta ve azizhatıralarını yaşatmak için anıt mezarlar inşa edilmekte, onlarıunutmamak için anma törenleri düzenlenmektedir. Edebiyatın insanın ilgi duyduğu her alanı kucakladığı bilinmektedir. Tüm dünyaedebiyatlarında vatan, vatan sevgisi ve bağımsızlık mücadelesineözel bir yer verildiğini görüyoruz. Arap edebiyatında vatan konususıkça işlenir. Arap yazar ve şairler bu konuda sayısız edebî eservermiş ve vermeye de devam etmektedir. Vatan Arap edebiyatında,şiir ve nesirde en müstesna yerini almıştır. İnsanlar vatan uğrunacanlarını feda edenleri her zaman anarak vefa borcunu ödediklerigibi yazar ve şairler de edebî eserlerinde onlara hak ettikleri değerivermek suretiyle onları ölümsüzleştirmektedir.Günümüz Arap coğrafyasına baktığımızda her tarafın bir yangın yerine döndüğünü görmekteyiz. Demokrasi için mücadele edenhalkların sivil devrimlerini tersine çeviren kanlı askerî darbeler,toplumların demokrasi umutlarını yıkamayacak olsa da bir süreliğine durdurmuştur. Arap ülkelerindeki bu çatışmaların yanı sıraİsrail’in Doğu Kudüs’teki Filistinlilerin evlerini boşaltma girişimleri, buna karşı dünya kentlerindeki protestolar tüm dünyada genişyankı bulmuş ve 2021 yılına damgasını vurmuştur. Arap coğrafyasıbir yandan kendi ülkeleri içinde demokrasi mücadelesini taçlandırma girişiminde bulunuyorken bir yandan da neredeyse bir asrayakın süredir devam eden Filistin meselesini adil bir çözüme kavuşturmak için çaba sarf etmektedir. Bu olaylar bizi Arap Edebiyatında Vatan ve Bağımsızlık Mücadelesi başlığı altında bir çalışmayapmaya sevk etmiş ve yazarların kıymetli katkılarıyla birlikteortaya bu kitabı çıkarmamızı sağlamıştır.Kitabın ilk çalışması olan Ahmet Şevki’nin Mısır İstiklalininMüdafaası İçin Sömürge Yöneticisine Hitaben Nazmettiği Lâmiyye’sinin Tahlili başlıklı çalışmasında Esat Ayyıldız, Mısır’ın ünlüvatan şairi Şevkî’nin, İngiliz sömürge valisi Lord Cromer’in görevinden ayrılmasının ardından nazmettiği bir kasidesini mercekaltına almıştır. Şevki’nin bu kasidesinde, Mısır’daki İngiliz sömürge yönetiminin olumsuz icraatlarını eleştirdiği ve Lord Cromer’inbazı savlarına yanıt verdiği gözlemlenmektedir.Ahmet Hamdi Can, Filistin Sorunu Bağlamında Ğassân Kenefânî’nin Öykülerinde Vatan; el-Kamîsu’l-Mesrûk Örneği başlığını taşıyan çalışmada, vatan mefhumuna kısaca değinerek detaylıbir şekilde Filistin tarihi hakkında bilgi vermiştir. Çalışmanın odağını Ğassân Kenefânî’nin el-Kamîsu’l-Mesrûk adlı öykü koleksiyonunda ele alınan vatan sorunları, Kenefânî’nin bu sorunlara yaklaşımı ve çözüm önerileri odaklı bir inceleme oluşturur. Kenefânî’ye göre vatanın sorunları iç ve dış yani bireye ve mefhumolarak vatana dönük sorunlar şeklinde ikiye ayrılır. İç sorunlarınbaşında ihanet, kendi küçük çıkarları uğruna düşmana casusluketme, fakirlik, mahrumiyet, mülteci yaşanan hayatın bireylere yansıyan zorlukları ve bencillik gibi unsurlar gelir. Dış sorunların başında Yahudi işgali, Yahudi terörü ve barbarlığı, zoralım ve düşmanın etik dışı savaş anlayışı bulunur.Zafer Ceylan’ın Antûn Sa‘âde: Yarattığı Vatan Algısıyla ArapEdebiyatına Yön Veren Bir Siyasetçi başlığını taşıyan çalışması,XX. yüzyılın başlarında yükselişe geçen ve Arap coğrafyasındasiyasi bir birlik hedefleyen Arap milliyetçiliği ideolojisi çerçevesinde büyük Suriye ulusu hayalini ortaya koyan Antûn Sa‘âde’ninve onun düşünce dünyasının Arap edebiyatındaki yansımaları üzerine odaklanır. Sa‘âde’nin kendisine Mısır’daki firavunculuk hareketini temel aldığını vurgulayan Ceylan, oluşturulan vatan ve kimlik algısıyla birlikte dönemin önde gelen edebiyatçılarının da eserlerinde bu konuyu işlemeye başladıklarını, topluma yönelik mesajlarını kendi kültürel miraslarından beslenerek mito-poetik bir anlatım ve üslup içerisinde yönelttiklerini belirtir.İhsan Doğru, Necip el- Kîlânî’nin ‘el-Yevmu'l-Mev'ûd’ AdlıRomanında Vatan Savunması ve Haçlı İşgaline Başkaldırış adlıçalışmasında İslamî edebiyatın önde gelen isimlerinden biri olanyazarın 7. Haçlı seferi ve Mansûra direnişini merkezine alan romanında vatan savunması ve işgal girişimini ele alır. Yazar çalışmadagörüleceği üzere kendi milletinin tarihine düşkün birisidir. Onagöre tarih kitaplarının verdiği bilgiler yaşananları tam olarak aktaramamakta ve yetersiz kalmaktadır. Tarihî olaylar bir sanat olanhikâye ve roman yoluyla insani bir unsur eklenerek anlatıldığı zaman tesirli olabilmektedir. Çalışmada yazarın halkın ve yöneticilerin ülkeyi işgale karşı korumada nasıl görevler üstlendiği ve vatansavunmasının herkesin görevi olduğuna dair mesajı irdelenmiştir.Serkut Mustafa Dabbagh ve Muhammed Mahmut Olçun, Modern Irak Şiirinde Vatan Teması; Adnan Er-Râvî Örneği adlı çalışmada Adnân er-Râvî’nin ed-Dîvân adlı dîvânında ve çeşitli dergilerde yayımlanmış olan şiirlerinde vatan mefhumuna nasıl yaklaştığı ele alınmıştır. Vatan, insanın içerisinde yaşadığı ve hayatınıidame ettirmek için yerleştiği yerdir. İnsanın sadece nesiller boyunca süre gelen memleketi değil aynı zamanda yaşadığımekândır. Vatan temasının, genelde Arap edebiyatı özelde ise Irakşiirinde çokça işlendiğini görmekteyiz. Modern Irak şiirinde şairler, vatan ve millet konularına önem vermişlerdir. Adnân er-Râvîşiirlerinde vatan temasını; mücadele, devrim, milliyetçilik ve Arapdavası motiflerini ele alarak işlemektedir.Yakup Göçemen, Modern Libya Şiirinde Vatan ve BağımsızlıkTeması adlı çalışmada İtalyan işgali ve İngiliz yönetimine karşıbağımsızlık mücadelesinin verildiği bir zaman diliminde Libyalıları direnişe teşvik eden şiirleri incelemektedir. Çalışma, kapsamınagiren şiirlerin incelenmesi, oluşum ve gelişim sürecini işgalin gölgesinde geçiren modern Libya şiirinde en yaygın temanın vatan vebağımsızlık olduğunu ortaya koymuştur. Ahmed eş-Şârif, Süleymân Bâşâ el-Bârûnî, Ahmed Refîk el-Mehdevî, Ahmed AhmedKannâbe ve İbrâhîm el-Ustâ Ömer gibi vatanperver şairlerin eserlerine odaklanan bu çalışma, modern Libya şiirinin tam anlamıyla birvatan ve bağımsızlık şiiri olduğu sonucuna varmıştır.Turgay Gökgöz, Modern Cezayir Şiirinde Millî Bir Şair: Mufdî Zekeriyâ adlı çalışmasında Arap edebiyatı ve şiirde modernleşme girişimleri ile modern Cezayir şiiri, şairler ve şiir ekollerine yervermiş ve bağımsızlık şairi Mufdî Zekeriyâ’nın hayatını ve şiirlerini ele almıştır. Mufdî Zekeriyâ birçok ulusal marşın yazarıdır.Kendisine ait çok sayıda şiir divanı vardır. O, sömürgecilik karşıtıbir tavır sergilemiş ve bu tavrı sebebiyle hapis cezasına çarptırılmışancak davasından ödün vermemiştir. Cezayir Cumhuriyeti ulusalmarşının yazarı olan şairin, mücadeleleri ve halkının bağımsızlıkmücadelesini Arap dünyasına anlatma gayretinin meyvelerini verdiği vurgulanmıştır.Mesut Köksoy, Cezayir Bağımsızlık Mücadelesinin Arap Şiirindeki Yeri adlı çalışmada şiirde Cezayir bağımsızlık mücadelesikonusunu ele almaktadır. Cezayir bağımsızlık mücadelesi Arapedebiyatında önemli bir yere sahiptir. Uzun yıllar sömürge altındakalmış ve İsrail-Arap savaşlarında yenilgiye uğramış Arap toplumuCezayir’in gösterdiği mücadele ile adeta yeniden doğmuştur. Bumücadele Arap şairleri tarafından o derece benimsenmiştir ki direnişçilere aile üyelerinden biri olarak hitap etmişler, bağımsızlıkmücadelenin sembolleri hâline gelmiş erkek ve kadın direnişçileriArap kültür tarihinde kahramanlar ve kendi ülkelerin direnişçileriile özdeşleştirmişlerdir. Cezayir bağımsızlık mücadelesi üzerineçok sayıda Arap şairin şiiri bulunmaktadır. Bu çalışmada çeşitliArap ülkelerinden belli başlı Arap şairlerin Cezayir bağımsızlıkmücadelesini genel olarak ele aldıkları ve mücadelede meşhur olmuş şahsiyetler hakkında yazdıkları şiirlerden örnekler verilerekincelenmiştir.Harun Özel, Filistinli Şair İbrâhîm Tûkân’ın Şiirlerinde Vatanve Bağımsızlık Mücadelesi adlı çalışmasında Filistinli şair İbrâhîmTûkân’ın sömürge döneminde Filistin davasını şiiriyle nasıl savunduğunu ele almıştır. İbrâhîm Tûkân, millî şiirleriyle Araplar arasında ünü yayılan ilk Filistinli şairdir. İngiliz ve Yahudi işgalinin hüküm sürdüğü; silah seslerinin bir türlü susmak bilmediği ve herbir karış toprağında acı ve gözyaşının hâkim olduğu bir dönemdeyaşamıştır. Vatanperverlik duygularının verdiği coşkuyla bu işgaletepkisiz kalamayan şair, kendine has bir mücadele yöntemi geliştirerek hayatını ve şiirlerini vatanı Filistin’in direniş ve bağımsızlığına adamıştır. Bu süreçte, Filistinlilerin acılarını ve umutlarınıdaha önce hiçbir Filistinli şairin dile getirmediği şekilde ayrıntılıolarak dile getirmiştir. Özelde Filistin ve genelde diğer Arap ülkelerinin bağımsızlık ve özgürlüğü için şiirler söyleyen Tûkân, Modern dönem Filistin şiirinde biçim ve içerikte yaptığı yeniliklerleArap dünyasında hem çağdaşlarını hem de yeni yetişen genç nesilleri tesiri altına alan büyük şairlerden biri olmayı başarmıştır.Ele aldığımız vatan ve bağımsızlık kavramlarının, ortaya çıkanyeni gelişmeler dikkate alındığında diğer alanlarda olduğu gibiedebiyatta da her zaman canlılığını koruyacağı görülebilmektedir.Elinizdeki bu çalışmanın ilgili alana katkı sağlayacağını, bir boşluğu dolduracağını ve ileride yapılacak olan çalışmalara da ışık tutacağını ümit ediyoruz.