Fransız Devrimi’nden İkinci Dünya Savaşı’nın sonunadek uzanan, o bitmek bilmez ‚uzun‛ ve ‚huzursuz‛yüzyıl (1789-1945), bugüne dek birçok açıdan ele alınıptartışılmış ve yaşanan tecrübelere ilişkin türlü sonuçlar çıkarılmıştır. Bütün bu çağın yapısal özelliklerini şekillendiren birçok ideoloji, kavram, kişi ve olgu, gerek dünyada, gerekse ülkemizde yayınlanan makalelerde, kitaplarda farklı yönlerden defalarca incelenmiştir. Bugünbüyük yayınevlerine gidildiğinde, sözünü ettiğimiz çağınanahtar kelimeleri olan ‚sosyalizm‛, ‚liberalizm‛ veya‚milliyetçilik‛ gibi konularda onlarca, hatta yüzlerce kitapla karşılaşılmaktadır. Bu bakımdan söyleyecek her yenisöz için, ‚Batı cephesinde yeni bir şey yok‛ denebilir. Ancak devrimcilikten muhafazakârlığa, milliyetçilikten postmodernizme dek Batı’nın neredeyse bütün –izm’lerine etkide bulunmasına rağmen, siyaset bilimi tarafından yeterinceincelenmemiş -hatta biraz da gözardı edilmiş- bir kavramolan romantizm, modern Batı Avrupa tarihiyle paralel olarakbu çalışmada ele alınıp, tartışılmaya çalışılacaktır. Çalışmanın varlık sebebinin, Aydınlanma düşüncesinin ve Fransız Devrimi’nin sonuçlarının bir başka açıdan(ve farklı sonuçlandırılacak şekilde) yorumlanabileceğine,modern dünyaya bir başka gözle bakmanın mümkünlüğüne dair bir inanç olduğu söylenebilir. Eric Hoffer’in ‚Ne Marx Marksistti ne de İsa İsevi…‛ sözünden ilhamla, ‚tekrarlananlardan başka bir Avrupa tarihi‛ninyazılabileceği yönündeki düşüncelerin bu yaklaşımdakipayı büyüktür. Bu minvalde, çalışmamızda, ele alınankonu kapsamında kültürel, bilimsel, teknik veya uluslararası politik gelişmeler -genel hatlarıyla da olsa- dikkatealınarak, ‚muzaffer Avrupa’nın yüzyılı‛na ilişkin bazı değerlendirmelerin daha kolay yapılması amaçlanmaktadır.Hatırlanacağı gibi, romantik düşüncenin gelişip, kökleştiğierken XIX. yüzyıl, bir yandan ön/premature küreselleşmenin yaşandığı bir liberalizm çağı iken, diğer taraftan sosyalist devrimci mücadele tarihinin de beşiği olarakgörülmektedir. Bu kafa karıştırıcı/baş döndürücü dönem,hiç şüphe yok ki, aynı zamanda bir milliyetçilikler çağıolduğu kadar, modernleşmenin, Aydınlanma’nın, pozitivistve materyalist dünya görüşlerinin takip edildiği, büyükşahsiyetlerin hüküm sürdüğü, bilimsel-teknik devrimlerinyaşandığı ve fakat, aynı zamanda mitlerin, inançların vebilimsel/yarı bilimsel teorilerin etkin birer politik-psikolojikmalzeme olduğu da bir yüzyıldır… Bu tezatlar dünyasındadolaşırken, modernitenin ne olduğunu; romantik düşüncenin yukarıda saydığımız kavramlar, olgular ya da olaylararasında nasıl şekillendiğini ve bu büyük tarihsel dönüşümde ne gibi roller üstlendiği de, yapacağımız tartışmanınamaçlarından başlıcaları olacaktır. Tabii romantik görüşün,dünyaya ve insana yönelik yorumunu esas aldığımız için,romantizm-modernite ilişkisine değinecek ve moderniteyeromantik akımın/akımların getirmiş olduğu eleştirileri ortaya koymaya gayret göstereceğiz.Çalışmamız üç ana bölüm üzerine kurgulanırken, genel itibarıyla tümdengelim metodu izlenecektir. Birincibölüm, romantik düşünceye ilişkin genel bir tartışmayürütmeyi amaçlamaktadır. Bu ‘genel’lik, çalışmamızın enönemli bölümü olmasıyla da doğrudan ilişkilidir. Zira romantizmin ne olup ne olmadığı ve nasıl tasnif edilip, altbaşlıklara ayrıştırılabileceği ya da ‘İlk Romantikler’in kimler olduğu gibi, romantizmin hem ontolojik hem de morfolojik yönlerini sorgulayan konuların ele alındığı bölümburası olacaktır.Teorik düzlemde romantizmle ilişkilendirilen pek çokismi andıktan sonra, ikinci bölümde modernitenin serüvenine ilişkin bazı tespit ve değerlendirmelerde bulunacakve XIX. yüzyıl romantizmi ile XX. yüzyıl romantizmi arasında ve/veya romantizm ile modernite eleştirileri arasındaköprü vasfına sahip olduğunu düşündüğümüz üç büyükdüşünüre özel olarak yer vereceğiz. Bunlar, moderniteninJanus heykeli olarak gördüğümüz Karl Marx; Marx’ın vesonrasındaki antisemitizmin, sosyalizmin ve/veya romantik antikapitalizmin anlamlandırılması bakımından büyükönem arz eden Max Weber ve çağına bambaşka bir dilin,bambaşka bir dimağın sahibi olarak seslenen, önce putlarıkıran, sonra putlaştırılan bir diğer büyük düşünür olanFriedrich Nietzsche olacaktır. Bu isimlerin incelenmesi,erken dönem romantiklerle sonraki romantikler arasındakigri bölgeyi teşkil etmeleri kadar, ‚eleştirel modernler‛olarak modernite hakkındaki görüşleriyle de, çalışmamızınbütünlüğü bakımından büyük önem arz edecektir.Üçüncü bölüm ise, Nerval’den ilhamla ‚melankolininkara güneşi‛ diye isimlendireceğimiz ‚Yeni/Geç Romantizm‛in tarih sahnesindeki rolü ve önemi üzerine yoğunlaşacaktır. Burada başlıca tematik vurgumuz, özellikle faşistromantik öfke üzerine olacaktır. Yine de, bu bölümdebaşka romantik tepkilere, örneğin çevreci-pastoral hareketlere, sanayi toplumundan kaçışın yollarını arayan anarko-ütopistlere de denk geleceğimizi söyleyebiliriz. Burada son olarak Oswald Spengler ismi üzerine yoğunlaşılarak, romantizme geniş bir mekân üzerinden bakmayaçalışılacaktır. Zira XX. yüzyılın karanlığı içinde, politik romantizm ve modernite eleştirilerinin özetlenmesi için,belki de Spengler kadar elverişli ikinci bir örneğin dahabulunamayacağını söyleyebiliriz. Nitekim ilk dönem romantik düşünürler olarak kabul edilen isimler –örneğinRousseau, Burke, Herder- hakkında belli ölçüde bilgi sahibiysek de, Spengler ve romantik anti-modernist tarih felsefesi, ülkemizde neredeyse hiç inceleme konusu yapılmamıştır. Stuart Hughes’un belirttiği gibi, XX. yüzyılın enönemli düşünürlerinden biri olarak değerlendirilmeyen buisim, yaşadığı ‚krizler çağı‛nın ideolojik, sosyo-psikolojik,politik-kültürel tüm tartışmalarının kavşak noktasındadurmasından ötürü, bu özel ilgiyi hak etmektedir.Bunların neticesinde, döngüsel tarih anlayışıyla organiktoplum tasavvurunun, yabancılaşmayla bireyselciliğin,kapitalizmle antisemitizmin, modernleşmeyle kitleselleşmenin, muhafazakârlıkla devrimciliğin sanılandan çokdaha yakın ve sürekli bir temas hâlinde olduğu yönündebazı sonuçlar ortaya konarak, romantik dünya görüşü üzerine kısa bir değerlendirme yapılacaktır.Düşünce tarihi alanındaki çalışmalarda, metnin sınırlandırılması sebebiyle büyük eksikliklerin kalacağı muhakkaktır. Yazar için bu eksiklik, anlayışla karşılanmasınınumulduğu aşılmaz bir engeldir. Bu bakımdan kimi ifadelerin, kastetmek istediği düşüncelerin ötesine geçmesi/geçeceği de kaçınılmazdır. Elbette, geleceğini umduğumuzeleştiriler sayesinde, bu sorun yeni çalışmalarla mümkünolduğunca giderilmeye çalışılacaktır.Metnin bazı bölümlerinde anlatım, başka tartışmalarazemin hazırlamak ya da ‚entelektüel provokasyon‛larda bulunmak için yer yer özellikle tartışmacı-sorgulayıcı birüslupla yürütülmüştür. Bu anlamda, şüphe yok ki, politikromantizme dair bir işaret fişeği yakabilmek, çalışmanınve yazarının başlıca gayesi olmuştur. Düşüncenin tahrik,düşlemenin yaratım olduğu romantik görüşü incelemekiçin belki de en uygun yol, böylesi bir kışkırtıcılıktır…Son olarak, çalışmanın oluşum süreci boyunca değerlizamanlarını ve görüşlerini paylaşan kişilere teşekkür borcumu burada bir kez daha ifa etmek istiyorum… İstanbulÜniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkilerbölümünde yüksek lisans ve doktora tez danışmanım olmasının yanı sıra, romantik dünya görüşünü, milliyetçilikve modernleşme tarihiyle birlikte okumak gerektiğigerçeğini görmemde önemli katkılar sağlayan değerli hocam Doç. Dr. İnci ÖZKAN KERESTECİOĞLU başta olmaküzere, değerli zamanından fedakârlık edip yazdıklarımıokuyarak, yapıcı ve cesaret verici eleştirilerini benimlepaylaşma inceliğini gösteren, hem Uludağ Üniversitesi’ndeki, hem İstanbul Üniversitesi’ndeki hocalarımınhocası, ‚hocaların hocası‛ Prof. Dr. Cemil OKTAY’a; ezberbozan kışkırtıcılıktaki düşünme tarzına, güleryüzlüyardımseverliğine ve dürüst eleştirelliğine büyük saygıduyduğum, öğrencisi olmakla zenginleştiğim, değerli hocam Doç. Dr. Murat ÖNDERMAN’a; mukayeseli değerlendirme yapabilmenin önemini göstererek ufkumu genişleten ve yapıcı eleştirileriyle bu metne de katkı sağlayandeğerli hocam Doç. Dr. Serpil ÇAKIR’a ve metnin eksiklerine ve fazlalıklarına dair uyarıları ve romantizmin tarihine bakarken başka patikaların da izlenebileceğinigösteren yorumları için, bir diğer değerli hocam Yard.Doç. Dr. E. Zeynep GÜLER’e minnettar olduğumu belirtmek isterim.Bulunduğum fakülte dışından da, çalışmama destekveren çok değerli entelektüeller tanıdığım için kendimi talihli hissettiğimi belirtmeliyim… Özellikle entelektüel birikimine ve tevazuuna hayranlık duyduğum, her zorzamanımda yardım, ilgi ve desteğini esirgemeyen ve akademik çalışmalarım konusunda ihtiyaç duyduğum cesareti veren değerli büyüğüm, hocam Doç. Dr. BerdalARAL’a; ve günün her saatinde, yaşamın her alanındayardımlarını, tecrübelerini ve meraklarını benimle paylaşarak, lisansüstü eğitiminin en büyük kazançlarından biriolan değerli büyüğüm gazeteci-yazar Mahmut ŞENOL’aşükran duygularımı belirtmeden geçemem.Teşekkür borçlu olduğum insanlar şüphesiz bu kadarlasınırlı değil. Güleryüzünü ve her türlü desteğini asla esirgemeyen, yardımseverliğine ve dürüstlüğüne gıptaylabaktığım değerli büyüğüm Sn. Ahmet ALTUNKÖK’eömür boyu borçlu kalacağımı bile bile, burada bir kezdaha teşekkür etmek isterim. Bu çalışmada ondan aldığımdesteğin payı çok büyük... Ayrıca binlerce insanın yalnızcaromanlarda yaşadığını sanacağı ölçüde idealist bir öğretmen olan, değerli hocam Sn. Özcan DİNÇ’e, üzerimdekiemekleri için bu vesileyle teşekkür etmek isterim. Beniakademik çalışmalara teşvik eden ve bu yolda karşılaştığım her güçlükte bana destek verip, bitmek bilmez tartışmalar ve eleştiriler eşliğinde yoldaşlık, sırdaşlık vekardeşlik eden dostlarıma, ama en çok da Eser ATALAY’a,Yaşar GEÇEK’e, Nâzım Sercan İLGAR’a, MustafaBAĞCI’ya, Ferit KULUK’a ve Mustafa ÖZBAŞI’ya da tekerteker teşekkür ediyorum.…Ve elbette bu çalışmanın okuruna ulaşmasına vesileolan Kadim Yayın Grubu’na, fakat en çok da Sn. SerhatBuhari BAYTEKİN’e tüm bu süreci kolaylaştıran, güventelkin eden yaklaşımları ve muntazam çalışma usullerinedeniyle çok teşekkür ediyorum.Başta en kıymetlim olan Annem gelmek üzere, ailemeise burada özellikle yer ayırmıyorum ki, daha sonra ortayaçıkacağını umduğum başka çalışmalar için herbirine birerithaf borcum olsun…