Osmanlı Devleti, coğrafi, kültürel, siyasi ve ekonomik anlamda geniş bir etki alanı oluşturmuş ve dünya tarihi açısından önemli bir aktör olmuştur. Ancak, bu büyüklüğü bir bütün olarak ele almak zordur. Bu çalışmada, Osmanlı'nın son dönemi olarak kabul edilen yaklaşık 100-150 yılı inceleyeceğiz. Bu dönem, Osmanlı Devleti'nin gerileme ve yıkılış sürecine denk gelmiş ve birçok acı tecrübe ile büyük kayıplara sahne olmuştur. Bu hareketli dönemin en fazla etkilenenleri, şüphesiz, korunmaya ihtiyaç duyan yetimler olmuştur.
Çalışmamız, yetimlerin barınma, iaşe, sağlık ve eğitim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanması ve istihdam edilebilirliklerinin artırılması konularında dönemde yapılmış girişimleri incelemektedir. Bu doğrultuda, özellikle döneme ait birincil kaynaklara önem verilmiştir. Arşiv belgeleri, dönemin önemli şahıslarının hatıraları, önemli gazetelerindeki yazılar ve mülakatlar ile meclis müzakereleri çalışmamızın temel kaynaklarını oluşturmuştur.
Osmanlı'nın son döneminde, sayıları 100.000’i aşan yetimlerin haklarının korunması ve şartlarının iyileştirilmesi için birçok sivil toplum girişimi ve devlet destekli örnekler mevcuttur. Yardım sandıkları, vakıflar, cemiyetler, yetimhaneler, imarethaneler, okul ve ıslahhaneler gibi birçok girişim bu dönemde faaliyet göstermiştir. Çalışmada, bu oluşumlara kısa bir şekilde değindikten sonra, Darüleytam müessesesini ayrıntılı bir şekilde ele alacağız. Darüleytamlar, yetimlerin barındırılması, eğitim ve öğretim imkânlarına eriştirilmesi, iaşe edilmeleri gibi amaçlarla kurulmuş önemli bir kurumdur ve bu kurumun incelenmesi literatüre önemli katkılar sağlayacaktır.
Çalışmanın anlaşılabilirliğini artırmak adına, ilk bölümde Osmanlı Devleti’nin son dönemindeki ekonomik ve toplumsal durum ele alınacaktır. İkinci bölümde ise, genel olarak çocuklara ve özelde yetim çocuklara yönelik sosyal yardım ve sosyal hizmet faaliyetleri yürüten kurumlar, eğitim, sağlık ve istihdam olanakları sağlayan kuruluşlar incelenecektir. Son bölümde ise Darüleytam müesseseleri dönemin şartları çerçevesinde detaylı bir şekilde ele alınacaktır.
Bu çalışmanın yazım sürecinde desteklerini esirgemeyen ve her zaman moral ve motivasyon kaynağım olan kişilere teşekkür etmek isterim. Öncelikle, başta annem ve babam olmak üzere tüm aile fertlerime gösterdikleri ilgi, anlayış ve destek için minnettarım. Danışmanım Prof. Dr. Süleyman Özdemir, Prof. Dr. Faruk Taşcı ve Dr. Öğr. Üyesi Recep Çelik’e teşekkür ederim. İngiltere’deki süre zarfında destekleri için Durham Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Asutay ve Edinburgh Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kay Tisdall’a teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca, çalışma sürecinde bana yardımcı olan Doç. Dr. Ramazan Tiyek, Doç. Dr. Bora Yenihan ve diğer mesai arkadaşlarıma, ve değerli arkadaşlarım ve meslektaşlarım Dr. Fatih Ölmez, Mustafa Sacid Öztürk, Fatih Güneş, Okan Büyüktapu, Dr. Büjamin Bela, Dr. Sevba Abdulla ve Abdullah Önal’a teşekkür ederim. Son olarak, kaynakların temininde ve imkânlardan yararlanma konusunda katkıda bulunan Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivleri Külliyesi ve İSAM Kütüphanesi'ne teşekkürlerimi sunarım.