Örgütsel davranış, örgüt içindeki birey ve grup davranışlarını incelemeyi amaçlayan ve bu incelemelerini bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak gerçekleştiren bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Her ne kadar kendisinin bir bilim dalı olup olmadığına dair tartışmalar olsa da insan davranışını farklı düzeylerde anlamaya ve açıklamaya çalışan diğer bilim dallarından teorik ve yöntemsel açıdan yararlanmaktadır. İnsan davranışları üzerine yürütülen araştırmalarda genel olarak diğer sosyal bilim alanlarında olduğu gibi nitel, nicel ve karma yöntemler benimsenmektedir. Bu durum çeşitli araştırma tasarımlarının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Örgütsel davranış alanında veri edinme yöntem ve tekniği bakımından anket, örnek olay ve deneysel çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmalar arasında alanda en çok anket çalışmalarının yer bulduğu görülmektedir. Öte yandan deneysel çalışmaların araştırmacılar tarafından nispeten daha az ilgi gördüğü ileri sürülebilir. Deneysel çalışmalarda, en az bir bağımsız değişken manipüle edilerek bağımlı değişken/ler üzerindeki etkilerini saptamak amaçlanmaktadır. Deneysel çalışmaların temel özelliklerinden birisi araştırmacıların kontrol ettikleri soyut bir ortamda davranışları gözlemleyebilmeleridir ve bu bağlamda katılımcılar farklı koşullara maruz bırakılarak nedensellik sağlanabilmektedir. Deneysel çalışmalarda manipüle edilen değişkenin bağımlı değişkene etkisi gözlemlendiği için aynı zamanda gözlem yöntemi olarak da ifade edilebilmektedir. Bilim camiası tarafından deneysel çalışmalar ço-vi ğunlukla yapaylık, önemsizlik (önemsiz sonuçlar doğurma) ve tesadüfi örneklem seçiminden yoksunluk gibi açılarından eleştirilmektedir. Bununla birlikte bu tarz çalışmalarda insan tepkilerinin ölçümünün zor olması, subjektifliğe açık olması, yürütülmesinin zaman alıcı olması ve katılımcıların deneyin varlığından ve ortamın farklılığından etkilenerek gerçek tepkilerini ortaya koymama riski gibi hususlar, yöntemin olumsuzlukları arasında değerlendirilmektedir. Deneysel çalışmaların sınırlı olmasının çoğunlukla sözü edilen dezavantajlardan kaynaklandığı ifade edilebilir. Diğer yandan herhangi bir konu ya da fikir sınırının olmaması, spesifik değişkenlere odaklanarak araştırmacılara yüksek düzeyde kontrol alanı sunması, spesifik sonuçlar ortaya çıkarması ve diğer araştırma yöntemleri ile birleştirilebilmesi deneysel çalışmaların avantajları arasında yer almaktadır. Araştırma yöntemlerinin belirlenmesi büyük ölçüde çalışmanın amacına bağlı olarak şekillense de aslında karma yöntemlerin tercih edilerek sonuçların daha gerçekçi ve geçerli olabilmesi için deneysel yöntemlerden de eş zamanlı yararlanmak bilimsel çalışmaların ilerleyişi açısından kıymetli gözükmektedir. Geçmişten günümüze, çoğu davranış bilimleri alanında olmak üzere, yönetim ve örgütsel davranış alanını da doğrudan veya dolaylı etkileyen ve sonuçları hâlen güncelliğini koruyan birçok deneysel nitelikli çalışma yürütülmüştür. Örgütsel davranış alanının gelişimine katkı sağlayan, ilgili alanlarda ön plana çıkan ve bilimsel kaynaklarda en çok atıf yapılan deneysel çalışmalar Hawthorne Araştırmaları, Kurt Lewin Iowa Üniversitesi Araştırmaları, Tavistok Enstitüsü Maden Araştırması, Yankee City Araştırmaları, Harwood İmalat İşletmesi Araştırması, Stanley Milgram’ın Otoriteye İtaat Deneyleri, Solomon Ash’in Çizgi Deneyleri, Muzaffer Şerif Otokinetik Etki Deneyi, Ivan Petroviç Pavlov Koşullanma Deneyleri, Thorndike’ın Bulmaca Kutusu Deneyi, Skinner’in Edimsel Koşullanma Deneyi, Tolman’ın Labirent Deneyi, Seligman’ın Öğrenilmiş Çaresizlik Deneyi, Bandura Bobo Doll Deneyi, Lapiere Tutum Deneyi, Hale Etkisi Deneyi, Yale Üniversitesi Fare Deneyleri, Zimbardo’nun Stanford Hapishane Deneyi, Minard’ın Pocahontas Kömür Madeni Araştırması ve Taylor’ın Bethlehem Çelik Şirketi Demir Döküm Deneyleri’dir. İlgili deneyler örgütsel davranış alanına farklı konularda teorik ve metodolojik bakımdan büyük katkılar sağlamış ve sağlamaya devam etmektedir. Öte yandan Türkçe yazında ilgili deneylere ilişkin birtakım sorun ve eksikliklerin olduğu da görülmektedir. Bu sorunlardan ilki, deneylerin Türkçe’ye çeviri hatalarından kaynaklanmaktadır. Farklı kaynaklarda yer alan aynı deneyler birbirlerinden anlam bakımından ciddi düzeyde farklılaşabilmektedir. Bu durum deneysel nitelikli çalışmaların vii net şekilde anlaşılmasında birtakım problemleri beraberinde getirdiği gibi, bilgi kirliliği olarak nitelendirilebilecek durumların ortaya çıkmasına da neden olabilmektedir. İkinci husus, deneylerin farklı kaynaklarda incelenme biçimiyle ilgilidir. Bazı çalışmalar deneyleri etraflıca açıklama yoluna giderken, bazıları ise yüzeysel olarak konuyu ele almakta, çalışma için kritik olarak değerlendirilebilecek bazı noktaları gözden kaçırabilmektedirler. Bunların yanı sıra alanın gelişiminde önemli etkileri olan bu deneylerin tamamının bir arada olduğu bir kaynağın olmaması, örgütsel davranış alanında doldurulması gereken bir boşluk olarak değerlendirilebilir. İlgili gerekçelerle bu çalışmada örgütsel davranış alanında en fazla değinilen deney ve gözlem temelli çalışmaların incelenmesi ve bu çalışmaların tüm çevrelerce net biçimde anlaşılmasını sağlamak amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra sözü edilen deney ve gözlem temelli çalışmaların bulgularının örgütsel davranış alanına yansımaları ve katkılarının ortaya çıkarılması çalışmanın diğer amacını oluşturmaktadır. Örgütsel davranış, davranış bilimleri ve yönetim alanlarında çalışmalarını yürüten farklı üniversitelerden akademisyenlerin katkılarıyla oluşturulan bu çalışmada, tüm deneylere bir arada erişimi mümkün kılan bir eser ortaya konulmuştur. Deney ve gözlem temelli psikolojik çalışmaların bir arada incelendiği ilk eser olması eserin özgünlüğünü oluşturmaktadır. Tüm araştırmacılar büyük bir özveriyle deneysel nitelikli çalışmaları etraflıca incelemiş, örgütsel davranış alanına katkılarını saptamış ve ilgili alanda gelecek araştırmalara yönelik öneriler sunmuştur. Eser dokuz bölümden oluşmaktadır. Her bölüm ya tek ya da birbirileriyle ilişkili olduğu düşünülen deney gruplarından oluşmaktadır. Birinci bölümde beşerî ilişkiler yaklaşımının doğuşuna ve insan unsuruna bakış açısında paradigma kırılmasına neden olan Hawthorne araştırmaları yer almaktadır. Dr. Öğr. Üyesi Osman Uslu tarafından ele alınan bölümde Hawthorne araştırmalarını oluşturan beş deney ve mülakat programı detaylıca incelenmiştir. Her bir deneyin bulguları ortaya konulmuş ve örgütsel davranış alanında katkı sağladığı konulara yer verilmiştir. Araştırma sonucunda Hawthorne deneylerinin örgütsel davranış alanında en fazla katkı sağlanan konular olarak gruplar, iş tatmini, ücret yönetimi, motivasyon ve psikolojik süreçler göze çarpmaktadır. Dr. Öğr. Üyesi Büşra Müceldili ve Arş. Gör. Berivan Tatar tarafından kaleme alınan ikinci bölüm, Kurt Lewin Iowa Üniversitesi Araştırmaları, Tavistok Entitüsü Maden Araştırması ve Yankee City Araştırmalarından oluşmaktadır. Liderlik tarzlarının birey davranışı üzerindeki etkileri, sosyo-teknik sistemin çalışanlar ve örgüt üzerindeki etkileri ile teknolojik değişikliklerin bireyler üzerindeki etkilerinin araştırıldığı deneyler, yazarlar tarafından detaylıca incelenmiş viii ve bulguların örgütsel davranış alanındaki yansımaları tartışılmıştır. Grup karar verme, öz yönetim, liderlik eğitimi, stereotipleri değiştirme ve değişime direnç konularının ele alındığı Harwood deneyleri, Dr. Öğretim Üyesi Emine Şener tarafından üçüncü bölümde incelenmiştir. Yazar çalışmasının sonunda Harwood araştırmalarının yöneten ve yönetilen arasındaki mesafeyi kaldırmayı tasarlayan ilk çalışmalar özelliğini taşıdığını vurgulamaktadır. Dördüncü bölüm Stanley Milgram’ın Otoriteye İtaat, Solomon Asch’in Çizgi ve Muzaffer Şerif Otokinetik Etki deneylerinden oluşmaktadır. Doç. Dr. Emrah Özsoy ve Arş. Gör. Gülay Tınmaz çalışmalarında ilgili deneyleri sosyal psikoloji bağlamında incelemiş ve bulguların örgütsel bağlamda yansımalarını değerlendirmiştir. Yazarların ülkemizde örgütsel davranış alanında yapılan çalışmaların bazılarında davranış bilimlerinden ve dolayısıyla sosyal psikolojiden yeterince istifade edilmediğine yönelik çıkarımları önemli bir tespit niteliği taşımaktadır. Öğrenme konusu ile yakın ilişkili olan Ivan Petroviç Pavlov Klasik Koşullanma Deneyleri, Thorndike’ın Bulmaca Kutusu Deneyi ve Skinner’in Edimsel Koşullanma deneyleri beşinci bölümde Arş. Gör. Ahmet Karakiraz tarafından incelenmiştir. Yazar detaylı araştırması sonunda, edimsel koşullanma deneylerinden elde edilen çıktıların örgütsel davranış yönetimi gibi alanlarda kendine uygulama alanı bulduğunu ve özellikle edimsel koşullanma kapsamında pekiştireç kullanımı, ödül ve ceza mekanizmalarının oluşturulması gibi çıktıların örgütsel davranış disiplininde ele alınan konulara temel oluşturduğu sonuçlarına ulaşmıştır. Dr. Öğr. Üyesi Emre Oruç tarafından ele alınan altıncı bölümde Tolman Labirent, Seligman’ın Öğrenilmiş Çaresizlik ve Bandura Bobo Doll deneylerine yer verilmiştir. Yazar deneylerden elde edilen bulguları örgütsel davranış konularıyla ilişkilendirmiş ve yorumlamıştır. Yedinci bölümde Arş. Gör. Dr. Hilal Baran Lapiere Tutum, Hale Etkisi ve Yale Üniversitesi Fare Deneylerini konu edindiği çalışmasında ilgili deneylerin örgütsel davranış alanına katkılarını psikoloji ve sosyal psikoloji bağlamında detaylandırmıştır. Yazar detaylı incelemesi sonucu ilgili konularda yazında tespit ettiği boşlukları ortaya koymuş ve bu konulara ilişkin öneriler seti sunmuştur. Uzman Yrd. Duygu Terzi Çoban ve Prof. Dr. Kadir Ardıç’ın kaleme aldığı sekizinci bölümde Zimbardo Stanford Hapishane Deneyi ile Minard Pocahontas Kömür Madeni Araştırmaları incelenmiştir. Yazarlar ilgili deneylerin güç kaynakları, güç kullanımı, gruplar ve iletişim gibi konulara ilişkin vurgularını değerlendirmiş ve örgütsel davranış alanına etkilerini tartışmıştır. Bilimsel yönetimin temellerinin atıldığı Taylor’un Bethlehem Çelik Şirketi Demir Döküm Deneyleri eserin dokuzuncu bölümünde yer almaktadır. Arş. Gör. Dr. Yusuf Akkoca tarafından ele alınan bölümde deneyler sonu-ix cunda elde edilen bulguların günümüz iş yaşamına yansımaları örgütsel davranış perspektifinden değerlendirilmiştir. Eserin oluşturulmasında emeği geçen tüm bölüm yazarlarına ve desteklerinden ötürü Nobel Akademik Yayıncılık yetkililerine teşekkürü bir borç bilirim. Sekiz farklı üniversiteden on iki akademisyenin kıymetli katkıları ile ortaya konulan bu eserin başta örgütsel davranış alanı olmak üzere, davranış bilimleri, yönetim, örgütsel psikoloji, araştırma yöntemleri ve örgüt sosyolojisi gibi disiplinlere ve bu alanlarda ilgili konularda araştırma yapan tüm çevrelere katkı sağlaması ümidiyle.