Türkiye, 6 Şubat 2023 tarihinde Malatya merkezli en az 10 ilimizi etkisialtına alan iki depremle (asrın felaketi) karşı karşıya kalmış, birinci derecede13 milyon insanımızı doğrudan, ikinci derecede ülkenin tüm insanlarını veaynı zamanda tüm insanlığı madden ve manen bütün olumsuzluklarıyla etkilemiştir. Her şeyden önce bu felakette yaşamlarını kaybedenlere Allah’tanrahmet temenni ederken Türkiye’mizin başı sağ olsun, geride kalanlarımızasabır ihsan eylesin inşallah.İnsanlığın karşılaştığı bütün felaketler, özellikle de depremler, insan vetopluma yönelik bütün disiplinleri doğrudan ve/veya dolaylı ilgilendirmektedir. Doğal afetler, birey, aile ve toplumsal yitiklerinin yanı sıra toplumsal uyumve sosyal çevrelerin de yitirilebilmesine neden olmaktadır.Tam da bu perspektiften konu ele alındığında toplumların her kesimineyönelik hizmetlerin disipliner anlamda sosyal sağaltım ve sosyal rehabilitasyon boyutlarıyla ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Ekosistem bağlamındabütün doğal afetler eklektik mesleki perspektifleri, birbirleri ile ilişkilendirerek sorunların disipliner boyutlarda ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Yanibirey ve toplumla ilişkilendirilen her türlü hizmetlerin disiplinlerarası sosyalhizmet boyutlarıyla holistik anlamda ele alınmasının nedenli önemli olduğunubir kez daha ortaya koymaktadır. Bu anlamda; mikro düzey gönüllülere, mezzo düzey aile ve sivil toplum kurumlarına, makro düzey devlet ve kamu kuruluşlarına oldukça ihtiyaç duyulmaktadır. Bireysel girişimlerin, STK’ların sundukları bütün hizmetlerin sürdürülebilir bir potansiyele dönüştürülmesi açısından, disipliner ilişkilerin bilimsel doğrultuda yönetilebilmesi insan ve toplumların faydasına sunulması tüm insanlığın başlıca görevlerindendir.Sosyal hizmet; bir bilim, bir disiplin ve bir meslek olarak ekosisteminvazgeçilmez değeri, bir insan hakları ve aynı zamanda bir sosyal politikadır.Dolayısıyla bu çalışmada, sosyal hizmet perspektifinden disiplinlerarasıholistik (bütüncül) dinamik ilişkilerin ne denli önemli olduğunun altıçizilmektedir. Mikro düzey birey, mezzo düzey aile ve makro düzeytoplumların ekosistem içerisinde sürdürülebilir refahının sağlanmasında,sorunların sosyal hizmet perspektifinden anlamlaştırılması ve çözümlereilişkin stratejilerin öngörülebilmesi amaçlanmıştır. Büyük sistem kapsamında her bir olgu hızlı değişim ve dönüşüm sürecinden geçmektedir. Bu bağlamdaüst sistemlerin alt sistemlerle olan dikey ve yatay ilişkilerinden oldukçaetkilenen insan, bu hızlı değişimlerin tam merkezinde yer almaktadır. İnsaniçin sürdürülebilir değişimlerin sağlanabilmesi; sosyal disiplinlerin insanhakları, sosyal adalet ve ortak sorumluluk bilinciyle bütün eklektikuygulamaların sosyal hizmet uzmanları tarafından ortaya koyulmasıekosistemin yaşanılabilir ve güvenilir kılınması açısından önem arzetmektedir. Bütün disiplinler biyopsikososyal varlık olarak insanı ekosisteminen değerli kutsanmış varlığı olarak görmektedir. Bu gerekçelerle insan vetoplum refahının sağlanmasında sosyal hizmetlerin multidisiplinerperspektifte geliştirilmesi, insanın “din-maneviyat (Allah)”, “toplum (çevre)”ve doğa (tabiat) gibi üç değerli “Hâl Yasası” ile ilişkilendirilerek sorunlarınholistik anlamda çözümlenmesi oldukça önemli bir husustur.Sosyal hizmet elbette ki Evrensel Temel İnsan Hakları’nı dikkate alan“hak temelli”liği disiplinlerarası temsil eden bir insan hakları mesleğidir. Bubağlamda “insan merkezli” farklı dünya görüşleri üzerinden anlamlaştırılmayaçalışılmış ve sürekli eleştirilerin odağında yer almıştır. Zaman zaman holistikdeğerlendirilmelerden dinî-manevi, geleneksel ve kültürel referanslarındanuzaklaştırılmış, seküler ve rasyonel insan dayatmalarına maruz bırakılmıştır.Bütün bu yönleri ile sosyal hizmet mesleği söz konusu hesaplaşmalarneticesinde aracı bir enstrümana dönüştürülmesi hem insanı ve hem de yenibir rasyonel toplumu sorunlu hâle dönüştürmüştür. Bu sorunlu yönleriyle deendüstrileştirilmiş bir sosyal hizmet aynı zamanda aydınlanmacı modernistbir dünya görüşünün temsil niteliğinde olduğu iddiaları da sürekli gündemdetutulmaya çalışılmıştır. Dolayısıyla günümüzde sosyal hizmetlerin insanhaklarını dikkate alan disiplinlerarası ilişkilerinde farklı sorunları üretmektenziyade sorunlara bütüncül perspektifte çözüm üretebilen bir disiplin vemesleğe dönüştürülmesi önem arz etmektedir.Dünyanın mevcut dijitalleşme, hızlı değişim ve dönüşümü insan vetoplum ihtiyaçlarının da farklılaşarak çeşitlenmesine neden olmuştur. Bu hızlıdeğişim süreci özellikle sosyal bilimlerde disiplinlerarası ilişkilere daha daihtiyaç duyulduğunu, bütün mesleklerin inovatif hizmet alanları ilegeliştirilmesinin gerekliliğini ortaya koymuştur. Bu bağlamda sosyal hizmetdisiplinine ilişkin yapılması gereken yeni çalışmaların özgünlüğü, mevcutbelirlenmiş kuramların (teori) ötesinde insan ve toplum sorunlarınınçözümlenmesi, yeni söylem ve farklı düşüncelerin üretilebilmesi olmalıdır.Böylece sosyal hizmet uzmanları ve okuyucularının bu bakış açıları üzerindenfarklı düşüncelere sevk edilebilmesi mümkün olacaktır. Bir akademik disiplin ve bir mesleki alan olan sosyal hizmet, moderntoplumsal düzenin insan haklarını temel alan ve sosyal refahı hedefleyensistemin önemli bir bileşenidir. Dolayısıyla sosyal hizmet; bireyin sağlığı,sosyal işlevselliği ve refahı ile toplumsal ahengin ve refahın korunmasınıamaçlayan pek çok farklı disiplinle etkileşim hâlindedir. Sosyal hizmetin iştebu disiplinlerarası holistik (bütüncül) yönünü temel alan bu kitap, beş anatema ve yirmi bir bölümden oluşmaktadır. Söz konusu temalar ve temalarıoluşturan alt başlıklar, sosyal hizmet bilgi birikimine katkı sağlanmasıamacıyla belirlenmiştir. Bölümlerin her biri, ilgili alanda uzmanakademisyenler tarafından kaleme alınmıştır. Bu yönleriyle kitabın, sosyalhizmetlere ilişkin tüm alanlarda değerlendirilebileceği gibi lisans ve lisansüstüsosyal hizmet derslerinde “ders kitabı” olarak da okutulması amaçlanmıştır.Disiplinlerarası sosyal hizmet ve mesleğe ilişkin uygulamalar bu kitaptabeş tema üzerinden ele alınmıştır.I. Tema; “Disiplinlerarası Sosyal Hizmet” başlığı altında,“Disiplinlerarası Sosyal Hizmet ve Holistik Yaklaşım” bölümü sayın MehmetGedik tarafından “Disiplinlerarası Eklektik Sosyal Hizmet Uygulamaları”bölümü sayın Zeynep Uyanık-Negiz tarafından kaleme alınarak sosyal hizmetdisiplininin bir meslek olarak diğer disiplinler ile ilişkilendirilmesiningerekliliğine yer verilmiştir.Bu bağlamda 1. Tema’da ele alınan her iki başlıkta; kitap çalışmasınıntemelini oluşturan disiplinlerarası sosyal hizmet konusunun gerek bilimdünyasında ve gerekse günlük yaşamda mesleki uygulamalara nasıl nüfusettiği akademik perspektiften incelenmeye çalışılmıştır. Özellikle eklektikanlamda mesleki uygulamaların mikro, mezzo, makro ve exo-dinamikilişkilerin “teorik (bilgi)” ve “pratik (eylem)” ilişkilerinin holistik/bütüncülperspektifte ele alınmasının gerekliliği vurgulanmıştır.II. Tema; “Disiplinlerarası Sosyal Hizmet ve Sağlık” başlığı altında,“Disiplinlerarası Bakış Açısıyla Sağlık ve Sosyal Hizmet” bölümü sayın BeyzaErkoç, “Tıbbi Sosyal Hizmet” bölümü sayın Halil Şentürk ve Arzu Bulut, “KlinikPsikoloji ve Sosyal Hizmet İlişkileri” bölümü sayın Feyza Beki, “DisiplinlerarasıRuh Sağlığı ve Sosyal Hizmet” bölümü sayın Adem Kalebaşı tarafından kalemealınarak sosyal hizmet disiplininin bir meslek olarak sağlık, tıp, psikoloji (ruhbilimi) ile olan holistik/bütüncül yaklaşımlar üzerinden dikkate alınmasınıngerekliliği vurgulanmıştır. Bu bağlamda II. Tema’da ele alınan dört başlıkta; sosyal hizmetin eklektikanlamda mikro düzey bireysel uygulamalarında farklı sağlık konularınınbütüncül perspektifler üzerinden ele alınması toplumun sağlıklı gelişim vedönüşümü açısından oldukça önem arz ettiği derinlemesine ele alınmıştır.Sosyal hizmet ve sağlık disiplininin bilgi kaynaklarına dikkat çekilerekbirbirleri ile arasındaki ilişkilerin ve birbirini nasıl beslediğinin önemivurgulanmıştır. Dünya Sağlık Örgütünün “sağlık” konusunu bireyin fizikselsağlığının ötesinde psikolojik ve sosyal sağlığı ile birlikte ele aldığı hususlarınadikkat çekilmiş, sağlık hizmetlerinin sunulduğu kurumlarda, hizmet alanlarınfiziksel tedavilerin ötesinde sosyal destek ihtiyaçlarının gereksinimleridikkate alınmıştır. Aynı zamanda psikoloji alanında kullanılan birçok terapiuygulamaları, psikolojik ölçme ve değerlendirme testleri, klinik sosyal hizmetalanında müracaatçılara müdahale süreçleri de işlenerek bireye yönelikpsikolojik yaklaşımların holistik anlamda ne denli önemli olduğu elealınmıştır. Bu noktada klinik psikolojide yaygın bir şekilde kullanılankognitif/bilişsel terapi, bilişsel davranışçı terapi, psikanalitik terapi,logoterapi, EMDR terapi ve şema terapi gibi yöntemler sosyal hizmetuygulamalarında da kullanıldığına ilişkin bilgiler ele alınmıştır.III. Tema; “Disiplinlerarası Sosyal Hizmet Uygulamaları” başlığıaltında, “Manevi Sosyal Hizmet ve Uygulama Alanı” bölümü sayın Harun Ceylanve Hesna Kesen tarafından, “Disiplinlerarası Geriatri ve Gerontolojik SosyalHizmet” bölümü sayın Sami Kalaycı, “Değer, Bilgi ve Beceri BoyutlarıylaÇokkültürcü Sosyal Hizmet” bölümü sayın Fikri Keleşoğlu, “Sosyal Hizmet veSosyal İçerme İlişkisi/Perspektifi” bölümü sayın Merve Nur Oktar, “Aile DestekHizmetleri ve Sosyal Hizmet” bölümü sayın Esin Tüccar, “Ailelerle Sosyal HizmetUygulamaları Merceğinde Helikopter Ebeveynlik Olgusu” bölümü sayın YeldaYılmaz, “Çocuk Refahı Alanında Paternalizm: Kurumsal Destek/BakımUygulamaları” bölümü sayın Melike Boztilki tarafından kaleme alınmıştır.Bu bağlamda III. Tema’da ele alınan yedi başlıkta; sosyal hizmetdisiplininin bir meslek olarak dinî-manevi rehberlik/danışmanlık alanlarındane denli önemli olduğu konularına işlenmiş, aynı zamanda küresel yaşlanmakonularında geriatri ve gerontolojik sosyal hizmet uygulamaları eklektikperspektiften incelenmiştir. İnsan yaşamının son evresi olan “yaşlılık dönemi”bireylerin fiziksel, sosyal, sağlık, psikolojik ve ekonomik anlamda oldukçazorlandığı bir dönem olup, bireyin çevresi ve toplum ile olan bütün disiplinerilişkilerinde disipliner sosyal hizmet yaklaşımlarının ne denli önemli olduğunadikkat çekilmiştir. Yine sosyal hizmet uygulamalarında çokkültürcü yaklaşımve sosyal içerme konuları mikro, mezzo ve makro ölçeklerde ele alınarak değerlendirilmiştir. Mezzo düzey aile destek hizmetleri ve ailelerle sosyalhizmet uygulamalarında ebeveynlik olguları ele alınarak bireylerin aileiçerisinde güçlendirilmesinin sağlıklı toplumların oluşturulmasında ne denliönemli olduğu konularına dikkat çekilmiştir.IV. Tema; “Disiplinlerarası Sosyal Hizmet Alanları” başlığı altında,“Antropoloji ve Sosyal Hizmet” bölümü sayın Mustafa Karataş tarafından,“Sosyal Hizmetin Sosyal Politika İlişkisi” bölümü sayın Engin Güneş, “SosyalHizmet ve Sosyal Sermaye İlişkisi” bölümü sayın Selahattin Aydın,“Disiplinlerarası Adli Sosyal Hizmet” bölümü sayın Ülcay Ecenur Avcı, “TarihselGelişimi ve İşlevsel Boyutlarıyla Orduda Sosyal Hizmet Uygulamaları” bölümüsayın Hesna Kesen ve Harun Ceylan tarafından kaleme alınarak sosyal hizmetdisiplininin bir meslek olarak diğer farklı sosyal disiplinler ile aralarındaki“exo-dinamik ilişkiler”i ele alınmıştır.Bu bağlamda IV. Tema’da ele alınan beş başlıkta; insanın toplumiçerisinde gelişimini disipliner anlamda antropoloji odağında ele alınarakyorumlanmış ve sosyal hizmet mesleği ile arasındaki ilişkilerde kesişenboyutlarına dikkat çekilmiştir. Özellikle sosyal hizmet disiplini ilemultidisipliner ilişkileri olan antropoloji biliminin insan davranışlarında inançsistemlerinin toplumları nasıl şekillendirdiği konuları özenle işlenmiştir.Sosyal hizmet bir insan hakları mesleği olarak sosyal politikalar ile deilişkilendirilmektedir. Bu çerçeveden hareketle sosyal hizmet ve sosyalpolitika arasındaki ilişkiler bilgi, felsefe, tarih ve kültürler açısından elealınarak incelenmiştir. Sosyal ve beşerî bilimlerin temel kavramlarından olan“sosyal sermaye” kavramı sosyal hizmet perspektifinde oldukça sık kullanılankavramlardandır. En belirgin anlamda sosyal ilişkiler ve sosyal ağların,normların, vatandaşlık bilincinin, güven ve dayanışma gibi toplumsaldeğerlerin bireyleri kaynaklarla buluşturabilmenin sosyal hizmet disipliniaçısından nedenli önemli olduğu konuları detaylarıyla analiz edilmiştir.Çalışmanın en önemli bölümlerinden birisini oluşturan “adli sosyalhizmet” konularının tanımı ve kapsamı, küresel anlamda ve özellikle deTürkiye’de hizmet veren kurumsal yapılanmalar üzerinden ele alınarakdeğerlendirilmiştir. Sosyal hizmet adalet ve hukuk ilişkileri incelenmiş, adlidestek, mağdur hizmetleri, adli görüşmeler, çocuk izleme ve koruma,denetimli serbestlik ve ceza infaz kurumları sosyal hizmet disiplinibağlamında rol ve sorumlulukları incelenmiş, adli sosyal hizmetlerin bukurumlar bünyesindeki işleyişi ve ceza adalet mekanizmasında sosyalhizmetin farkındalığı ele alınarak incelenmiştir. Orduda sosyal hizmet konususosyal hizmet perspektifinde oldukça dikkatlerden kaçan bir konudur. Ordu mensupları görevleri gereği vatana ve millete yönelik hizmetler sunarkenoldukça zor şartlarla karşı karşıya kalmaktadırlar. Aynı şekilde ordumensuplarının aileleri de birçok zorlukları birlikte içselleştirerekyaşayabilmektedirler. Bütün bu hususlar dikkate alınarak ordu mensuplarınayönelik bütün sunulması gereken sosyal hizmetlerin gerek günlükyaşamlarında ve gerekse çatışma ve savaş dönemlerinde ne türdenuygulamaların sunulmasının gerekliliğine dikkat çekilmiştir.V. Tema; “Avrupa’da Disiplinlerarası Sosyal Hizmet UygulamalarındanÖrnekler” başlığı altında, “Sosyal Güvenlik Bağlamında Almanya Sosyal HizmetDisiplini ve Sosyal Yardım Sistemi” bölümü sayın Mustafa Uyanık tarafından,“Almanya’da Sivil Toplum Kuruluşlarının Sosyal Hizmet Perspektifinde Göçmenve Mülteci Çalışmaları” bölümü sayın Hakan Aydın ve Abdulhalim İnam,“Belçika Cezaevlerinde Manevi Danışmanlık” bölümü sayın Abdulhalim İnam veNagihan Seyis tarafından ele alınmıştır.Bu bağlamda V. Tema’da ele alınan bu üç başlıkta; Avrupa’dadisiplinlerarası sosyal hizmet uygulamalarından bazı örneklere yer verilmiştir.Özellikle Batı Avrupa ülkeleri arasında disipliner sosyal hizmet ve sosyalsistem açısından oldukça önem arz eden Federal Almanya’nın sosyal sistemineyer verilerek sosyal sigorta uygulamaları sosyal politika perspektifindeincelenmiştir. Bunun yanında yine küresel anlamda oldukça sorunlu boyutlarataşınan Federal Almanya’da sığınmacı ve mülteci krizleri insan haklarıboyutların ele alınarak çifte-standart uygulamalar sosyal hizmetperspektifinde ele alınarak incelenmiş, Almanya’da göçmen STK’ların sosyalhizmet faaliyetlerine yer verilmiştir. Bütün bunların yanı sıra cezaevlerindebulunan tutuklulara yönelik manevi destek hizmetlerinde öne çıkan birBelçika örneğinden hareket ederek, tutuklulara yönelik manevi danışmanlıkhizmetleri sosyal hizmet perspektifinde ele alınarak incelenmiştir.Editörlüğünü yapmış olduğum bu eserin oluşturulmasında gerek yurt içive gerekse yurt dışında üniversite, kurum ve kuruluşlarda hizmet sunan tümbölüm yazarlarımıza özverili katkılarından dolayı çok teşekkür ederimKitabımızın redakte edilmesinde katkılarını esirgemeyen İstanbul SabahattinZaim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmet Bölümü araştırmagörevlileri Merve Dalmaz ve Yelda Yılmaz’a teşekkürlerimi bir borç bilirim. Bukitap çalışmasına ilişkin hizmetimizin, sosyal hizmet mesleği ve disiplinine veaynı zamanda tüm okurlarına katkı sağlaması dileğiyle...