Tabiatı itibarıyla topluluk halinde yaşamaya ihtiyaç duyan insanoğlu, bu ihtiyacının bir gereği olarak tarih boyunca birlikte yaşamayı kolaylaştıracak çeşitli oluşumlar vücuda getirmiştir. Söz konusu oluşumların zirvesini hiç şüphesiz devlet teşkilatı temsil etmektedir. Devletleşmenin istenilen düzeyde gerçekleşebilmesi için devletin idarî ve kazaî yapısı, bu çerçevede devlet başkanının belirlenme yöntemi önem arz etmektedir. Bu sebeple sahâbe döneminden itibaren bahsi geçen konular Müslüman ilim adamlarının gündemini meşgul etmiştir. Bunun neticesinde Ahkâm-ı sultâniyye literatürü ortaya çıkmış; imâmet/hilâfet için aranan nitelikler, imamın/halifenin göreve geliş yöntemleri, görevleri ve azli gibi yürütmeyle ilgili konular ile kazâ teşkilatı, mezâlim velâyeti gibi yargıyla alakalı hususlar ve genel anlamda devlet işleyişi ilgili literatüre konu olmuştur. Hicrî beşinci asır, mezkûr literatür eserlerinin tedvin faaliyetlerinin yoğunlaştığı dönem olması açısından önemli bir yere sahiptir. Nitekim, EbûlHasan el-Mâverdî’nin el-Ahkâmü’s-sultâniyye ve’l-vilâyâtü’ddîniyye, Ebû Ya‘lâ b. el-Ferrâ’nın el-Ahkâmü’s-sultâniyye, ve İmâmü’l-Haremeyn el-Cüveynî’nin Gıyâsü’l-ümem fî iltiyâsi’zzulem adlı eserleri bu dönemde kaleme alınan, devlet teşkilatı ve idaresi ile ilgili meseleleri detaylı olarak ele alan ilk literatür örnekleridir. Bu yönleriyle kendilerinden sonra, alanla ilgili yazılan eserlere de temel teşkil etmişlerdir. Günümüzde konuyla ilgili yapılan çalışmalarda da bu eserlere sıklıkla atıfta bulunulmaktadır. Biz de yaptığımız bu çalışmaya ilk olarak bu eserleri inceleyerek başladık. Buradan elde ettiğimiz bilgiler, yürütme ve yargı kapsamına giren kurumları ayrı ayrı tasnif etmemize ve çalışmamızın omurgasını oluşturmamıza ciddi manada katkı sağladı. İmâmet konusuna temas eden fıkıh ve kelamla ilgili metinler yanında meselenin günümüzde ele alınış biçimini ortaya koyan güncel çalışmaları da imkânlar ölçüsünde harmanlayarak, hilâfetin mahiyeti, gerekli olup olmadığı, halifede aranan nitelikler, halife belirlemede kullanılan yöntemler, günümüzde hilâfetin nasıl anlaşılması gerektiği, hilâfetin diğer yönetim şekilleriyle ilişkisi, hilâfette yargının yeri, yargı bağımsızlığı gibi pek çok hususu ele alıp değerlendirmeye çalıştık. 2020 yılında hazırladığımız doktora tezimizin gözden geçirilmiş ve güncellenmiş hali olan bu eserin, bu seviyeye gelmesinde emeklerini esirgemeyen ve çalışmam boyunca bana rehberlik eden danışman hocam Prof. Dr. Ahmet Ünsal’a; çalışmamın olgunlaşmasına katkı sağlayan Prof. Dr. Ahmet Yaman, Doç. Dr. Mustafa Bülent Dadaş, Doç. Dr. Fatih Yücel, Dr. Fatih Mehmet Aydın ve Dr. Mustafa Çakır hocalarıma teşekkürü borç bilirim. Ayrıca çalışma taslağını okuyup eleştirileriyle katkı sağlayan diğer hocalarıma ve çalışma süresince konuya ilişkin bilgi alışverişinde bulunduğum değerli arkadaşlarıma teşekkür ederim. Eserin alanla ilgili yapılacak çalışmalara mütevazi bir katkı sunması bahtiyarlık sebebi olacaktır. Gayret bizden tevfik Allah’tandır.