Bu çalışmada, Kur’ân-ı Kerîm’in muhtevasının eşsiz zenginlik ve genişlikte olduğunu ortaya koyacak; ilgili konuda yapılan pek çok tespit, tercih ve tasnifi ayrıntılarıyla ifade edecek; son tahlilde, bu tasnifleri analiz ederek temel konular sıralaması yapacağız. Konuyla bağlantılı olarak yapılan bazı tasniflerde, ‘Kur’ân’ın Temel Muhtevası’ birkaç ana başlık altında toplanırken, bazılarında ise daha çok müstakil konu sıralanır. Bazı müellifler, ‘Kur’ân’ın Muhtevasını’ “Tevhid, Haberler ve Diyânât”; “İbâdetler, Emir ve Nehiyler, Va’d ve Vaîdler”; “Ulûhiyyet, Nübüvvet, Meâd ve Kaza ve Kader”; “İtikâd, İbadetler, Tezkîr, Ahlak, İnsan, Yaratılış ve Varlıklar, Çeşitli Kıssalar ve Muâmelât” olarak tasnif etmişlerdir. Burada hemen belirtelim ki bu konuyu incelemedeki temel gayemiz, Kur’ân’ın muhtevasına dair tasnifleri tek tek ele alarak değerlendirmektir. Bir8 bakıma muhteva analizi olup, bütüncül bir bakış açısıyla Kur’ân-ı Kerîm’in konu çeşitliliğini, içerik zenginliğini, Mekkî ve Medenî Sûrelerin temel muhtevalarını, amaç ve araç konularını tespit etmektir. Bu konuları ayrıntılarıyla anlatmak veya incelemek değildir. Bu anlamda çalışmamız, diğer benzer muhtevalı incelemelerden bu yönleriyle, önemli oranda ve büyük ölçüde farklı bir yer ve değere sahip bulunmaktadır, denilebilir. Bu farklılık, ilgili konuya yaklaşım ve bakış açısından neşet etmektedir. Mesela konuyla alakalı telif edilen literatürde, yazılan kitap ve makalelerde‘Kur’ân’ın Ana Konuları veya Temel Muhtevası’ konu konu üzerinde genişçe durularak tek tek açıklanmaktadır. Bu bağlamda ilgili çalışmalarda, ‘Kur’ân’da İnanç Konuları, İman Esasları, Tevhîd, Peygamberlik, Vahiy, Âhiret Hayatı, İbadetler, Ahkâm, Hukûki, Beşerî Muâmelât Konuları, Ahlâk, Allah, İnsan, Toplum, Kâinât/Evren, Allah – insan münasebetleri…’ ve benzeri pek çok konuya Kur’ân-merkezli olarak yer verilmektedir. Çalışmamızın temel amacı ise, ‘Kur’ân’ın Ana Konuları veya Temel Muhtevası’na dair İslâm düşünce ve tefsir geleneğindeki mevcut tasnifleri belirlemek ve değerlendirmektir. Bu temel amacın bir gereği ve sonucu olarak, mevcut literatürden istifade ederek 9 diğerlerinden farklı bir tasnif ve bakış açısı ortaya koymaktır. Çalışmamız içerik ve plân olarak ise giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, konunun daha iyi anlaşılabilmesi ve bir arkaplân oluşturulabilmesi düşüncesiyle tematik ve sistematik tasniflere genel olarak atıfta bulunacak ve yer vereceğiz. Birinci bölümde, ‘Kur’ân’ın Muhtevası’na dair geleneksel ve modern dönemdeki tasnifleri müellifleriyle birlikte sıralayarak, bunlar üzerinde genişçe duracağız ve bazı değerlendirmeler de bulunacağız. Bu çerçevede, konuyla alakalı on üç tane tespit ve tasnifi detaylarıyla ele alarak inceleyeceğiz. İkinci bölümde ise, ‘Kur’ân ve Muhtevası’ üzerinde ayrıntılı olarak duracağız. Bu bağlamda, Mekkî ve Medenî Sûrelerin temel muhtevalarını ana hatlarıyla belirlemeye çalışacak; Kur’ân’da konu çeşitliliğini, amaç – hedef ve araç – tali konuları ifade edecek; ayrıca Kur’ân’ın içerik genişlik ve zenginliğine vurguda bulunacağız. Değerlendirme ve sonuç kısmında da, araştırmada ulaştığımız sonuçlara ve önemli bazı bilimsel tespitlere - ilmî kanaatlere yer vereceğiz. Eksikliklerle malûl olduğunu bildiğimiz bu araştırma, ilerleyen zaman kesitlerinde konuyla alakalı yapılacak daha geniş çaplı, muhtevalı ve hacimli araştırmalara zemin hazırlaması, arkaplân oluşturması ve bir nebze de olsa ışık tutması, yol göstermesi hâlinde gayesine ulaşmış olacaktır. Bu incelemenin bir kitap hâline gelmesinde ve yayımlanmasında önemli ölçüde bilimsel – ilmî açıdan katkıları, teşvikleri olan muhterem hocalarım Prof. Dr. Şükrü Arslan, Prof. Dr. Lütfullah Cebeci, Prof. Dr. Ali Eroğlu; değerli arkadaşlarım ve meslektaşlarım Prof. Dr. Veysel Güllüce, Prof. Dr. Orhan Atalay, Doç. Dr. Musa Bilgiz, Doç. Dr. Necdet Çağıl, Doç. Dr. Şehmus Demir’e burada teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca emeği geçen değerli hocalarım, meslektaşlarım ve arkadaşlarıma da teşekkür etmeyi daima bir borç bilirim. Bunun yanında, yetişmemde maddî ve manevî açıdan çok büyük emeği geçen başta değerli aileme, merhûm babama, muhterem anneme ve bana huzurlu bir çalışma ortamı sağlayan fedâkâr eşim Melek Sima Yılmaz’a burada özellikle teşekkür ederim.Bu çalışmanın yayımlanmasını üstlenen Fecr Yayınevinin kıymetli yöneticileri Tuncer Namlı ve Hüseyin Nazlıaydın’a ayrıca emeği geçen tüm çalışanlarına kalbî teşekkürlerimi sunarım. Muvaffakiyet Allah’tandır.