Tanrı-evren ilişkisi, geçmişten günümüze kadar birçok düşünürün dikkatini çekmiş ve bir sorun olarak ele alınmıştır. Bu hususta yapılan bilimsel çalışmalar dikkate alındığında, birçok tartışma öne sürülmüş ve sonuç verici birtakım delil ve doktrinler geliştirilmiştir. Bazı düşünürler, yalnızca Tanrı’yı odak noktası belirleyerek evreni izah etmeye çalışmış, bazıları ise evreni merkeze koyarak Tanrı’nın varlığını ifade etmeye çalışmışlardır. Bununla birlikte, bazı düşünürler, anılan konuları, “güzel” ve estetik bir üslupla ortaya koyarlar. Mevlânâ, Tanrı-evren ilişkisi konusunda, Tanrı ve aşk kavramını odak noktası olarak belirler ve bunlarla birlikte güzellik kavramına da geniş bir yer verir. Mevlânâ Düşüncesinde Tanrı-Evren İlişkisiyle="line-height: 13.3px;"> isimli bu araştırma, Mevlânâ’nın eserlerine atıfla Tanrı, evren ve Tanrı-evren ilişkisi konularında temel yaklaşımları, argümanları, gerekçeleri, dayanakları ve dinamikler iortaya koymayı amaçlar. Bu bağlamda Mevlânâ’nın Tanrı’nın evren ve içindeki varlıklarla uyum içinde olacak şekilde açıklayıcı değeri yüksek düşünceler ürettiği görülür. Birbiriyle uyumlu söz konusu düşünceler içinde; bu çalışmada özlü bir şekilde ifade edilmeye çalışıldığı kadarıyla, Tanrı konusunda; Tanrı’nın aşkın ve içkin olduğu gerekçesiyle panenteistik bir ulûhiyet anlayışa, Tanrı’nın varlığı hususunda aşk kavramının işlevine, apriori ve a posteriori delillere ve sıfatlar konusuna dikkat çekilirken, evren konusunda; evrenin yaratılışı, oluşumu, sınıflandırılması ve içindeki varlıkların Tanrı’nın dilemesi ve emriyle meydana geldiğive Tanrı-evren ilişkisi konusunda ise aşk kavramının çözümlemesi, aşka atıfla felsefe problemlerini çözmenin önemi, aşk Tanrı’sına giden yol, aşkı yaşamak ve aşkın olgunlaştırıcı yönü, aşk kavramının yanında güzellik kavramının değeri ile işlevi, Tanrı-aşk ilişkisi,aşk-güzellik ilişkisi ve bu kavramların evren ile ilişkisi, aşkta Tanrı’yı ve evreni tanıma, Tanrı’da aşkıve evreni bilme, Tanrı’yla bütünleşme gibi konular yer alır.Tanrı-evren ilişkisinin Mevlânâ düşüncesi bağlamında ele alınmasının başlıca sebebi, hem Mevlânâ’nın hem de onun felsefe ve din felsefesi problemlerine yönelik özgünve farklı düşüncelerinin tanıtılmasına bir katkı sağlamaktır. Bu çalışmayı elealmamızın bir diğer sebebi, tespit edebildiğimiz kadarıyla, bu hususta herhangibir çalışmanın olmayışıdır. Bir diğer sebep, Mevlânâ’nın düşüncelerinin salttasavvufî olmadığını, genelde felsefî özelde din yahut İslâm felsefesi içerikli bir öz de taşıdığını ortayakoymaktır. Bir diğer sebep, Tanrı-evren ilişkisinin insanın egzistansiyel gereksinimlerinden olup temel birkonumda yer alan Tanrı sorunundan bağımsız düşünülemeyeceğini dikkate alarak, panenteizm konusunda, Mevlânâ’nın son derece önemlidüşüncelere sahip olduğu ve bunun gündemde tutulmasının bizim açımızdan büyükbir değer taşımasıdır. Bir diğer sebep, Mevlânâ’nın, Tanrı-evren ilişkisikonusunda “güzel” ve estetik bir üslupla ifade ettiği, hemapriori hem de a posteriori bir mahiyete sahip olan güzellik kanıtını öne çıkarmaktır. Tüm bu sebeplerle birlikte çalışmamızın, Mevlânâ’yıçalışanlara yol gösterici olması ve düşünürün genel anlayışının ortaya çıkmasıyönünde önemli bir işlevsellik amacı güttüğünü söyleyebiliriz. Bu amaç, Mevlânâ’nınproblemlere bakışının İslâm medeniyeti kültürü açısından tasavvuf, felsefe ve din felsefesi konularını yazmak, sorunlarını ortaya koymakve çözüm üretmek için son derece önemlidir.Çalışma,giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Mevlânâ’nın hayatı, eserleri, felsefe anlayışında Tanrı-evren ilişkisinin önemi ve Tanrı-evrenilişkisinin felsefî ve teolojik art alanı, tarihi gelişim sürecinde Mevlânâ’yagelinceye kadar olan süreçte genel bir perspektif içinde ele alınmaya çalışıldı.Çalışmanın birinci bölümünde, Mevlânâ’nın Tanrı anlayışını ifade edebilmekiçin, Tanrı’nın aşkın-içkin yönü,Tanrı’nın bilinebilirliği açısından Tanrı’nın varlığının bilinmesinin imkânı,Tanrı’yı bilme ve anlamada aklın yeri ve Tanrı’ya ulaşma konusundaaşkın rolü, Tanrı’nındelilleri ve sıfatları gibi konular ele alınmıştır. İkinci bölümde, evrenanlayışı bağlamında evrenin yaratılışı, oluşumu, sınıflandırılması ve insan ile diğer varlıkların evrendekiyeri gibi konular öne sürüldü. Üçüncü bölümde ise Tanrı-evren ilişkisiçerçevesinde, Tanrı-evren bütünlüğü açısından evrenin Tanrı aracılığıylabilinmesi ile bütünlükte idrak edilen anlamın keşfi başlıkları ve evreni tanımaarzusu, Tanrı’yla bütünleşmenin etkisi gibi konular Mevlânâ’nın kendine özgüüslubu bağlamında incelenmeye çalışılmıştır.