Metin tahlili ve edebî eleştiri kendilerine dönük bir etkinlik değil, nesnesi edebî metin olan bir estetik değer araştırması ve değer yargısı üretme işidir. Estetik değer ölçütünün çağlara ve kültürlere göre değişken olması, tahlil ve eleştiri yöntemlerinin de çeşitlenmesini zorunlu kılmıştır. İlk Çağ Yunan kültür çevrelerinden bu yana pek çok yöntem geliştirilmiş olup bunlardan biri de Carl Gustav Jung’un “arketip” kuramına dayanan ve yirminci yüzyılın başlarından itibaren temelleri atılan arketipsel eleştiri ve buna bağlı metin tahlili yöntemidir. Arketipsel eleştirinin önemli isimlerinden biri Joseph Campbell’dır. Dünya mitolojisi üzerine birden fazla eser üreten Campbell’ın, Türkçeye Kahramanın Sonsuz Yolcuğu başlığıyla çevrilen eseri arketipsel eleştirinin temel metinlerinden biridir. Bu eserde, farklı kültürlerden hareketle mitolojik kahramanların yolculukları incelenmiş ve kahramanların ortak bir kader yaşadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bu evrensel, ezelî ve ebedî kaderi biçimlendiren olay örgüsü “yolculuk/aşama arketipi”dir. Arketipsel eleştiride farklı bir yol açan Kanadalı bilim insanı Northrop Frey’ın Eleştirinin Anatomisi başlığıyla Türkçeye aktarılmış eserinin arketipsel eleştiriye ayrılmış üçüncü bölümünde, edebî türlerin arketiplerle ilişkisi araştırılmış ve metin tahlilinde kullanılabilecek bazı önermelerde bulunulmuştur. Elinizdeki eserin temel referansları Campbell ve Frye’ın bu iki çalışmasıdır. Arketip, insan türünün kolektif bilinçdışında yaşattığı en köklü ve ortak mirastır. Bu kültürel mirasın en güzel yanı, “tükenme” korkusu olmadan kullanılabilmesidir. Rüyalardan sanat eserlerine, iş hayatımızdaki konumlarımızdan toplumsal rol ve statülerimize kadar günlük yaşantımızın değişik aşamalarında çeşitli sembollerle ortaya çıkan arketiplerin, kullanıldıkça zenginleşen bir doğası vardır. Yolculuk/aşama arketipi, insan türünün varoluş serüveninin ve evrensel döngünün; “yola çıkış-erginlenme-dönüş” sistematiği içinde işleyen “doğum-ölüm-yeniden diriliş” kaderinin simgesel ifadesidir. Edebî eserin dünyasındaki ilk yansımalarını mitolojik metinlerde, destanlarda ve masallarda bulan yolculuk/aşama arketipi çağımızın türlerinde de biçimsel ve tematik bir problem hâlinde varlığını sürdürmektedir. Bu kitapta yolculuk/aşama arketipinin işlendiği dört yerli roman: Huzur, Aylak Adam, Tutunamayanlar ve Yeni Hayat ile Yahya Kemal’in “Rindler Üçlemesi” Campbell’ın mitolojik metinlerden çıkardığı yolculuk sistematiği doğrultusunda çözümlenmiştir. Bunlara ilaveten Bahtiyar Vahapzade’nin Türkiye Türkçesine aktarılmış üç tiyatro eserinin şahıslar kadrosunu oluşturan figürlerde, arketipsel benlik yapıları ile ilişkili olanları da tahlil edilmiştir. Kitabın 2009 yılındaki ilk baskısına göre bir hayli değişiklikle âdeta yeniden yazıldığını belirterek, desteklerini ve emeklerini esirgemeyen lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencilerime, mesai arkadaşlarıma, eşime ve çocuklarıma şükranlarımı sunarım.