Elinizde bulunan metin, Prof. Dr. Yusuf Ziya Yörükân’ın bugüne kadar yayımlanmamış olan Türk Dinleri ve Mezhepleri Tarihi adlı iki ciltlik eserinin birinci cildini meydana getiren Müslümanlıktan Evvel Türk Dinleri adlı kitabın baş tarafını oluşturmaktadır. Müslümanlıktan Evvel Türk Dinleri adlı kitap, Atatürk’ün isteği üzerine kaleme alınmış ve 1.1.1932 tarihinde tamamlanarak kendisine Dolmabahçe Sarayı’nda bizzat yazarı tarafından takdim edilmiştir. Söz konusu kitap, ikinci cildi oluşturan Müslümanlıktan Sonra Türk Mezhepleri adlı kitapla ve gene Atatürk’ün isteği üzerine eski yazı el yazması nüshaları ile birlikte takdim edilmiştir. Ne yazık ki, her iki kitabın el yazması nüshaları, 1950 yılında bizzat Yusuf Ziya Bey tarafından, daha sonra da benim tarafımdan Atatürk’ün Çankaya Kitaplığı’nda aranmış ve bulunamamıştır. Yayımladığımız metin, Çankaya Atatürk Kitaplığı’nda kayıtlı olduğu hâlde kayıp olan, fakat elimizde bulunan, o zaman için bile, Osmanlıca eski yazı metinlerin doğru okunamamış olması sebebiyle, hatalı bir şekilde daktilo edilmiş Lâtin harfli bir nüshadan yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin hazırlanırken, Sayın Prof. Dr. Mustafa Fayda’nın ve Sayın Prof. Dr. Hasan Onat’ın yardımlarıyla, Arapça kaynaklara inilmek suretiyle, bazı kelimelerin ve şahıs adlarının doğru yazılışları bulunarak, eski yazı okuma hataları düzeltilmiş; bu açıdan ek bir gayret sarf etmemiz gerekmiştir. Eser, (*) işareti konulmak suretiyle tarafımızdan notlandırılmış ve metin, üslûp ve anlam özelliği bozulmayacak şekilde, genellikle metin içerisinde ve Yusuf Ziya Bey tarafından konmuş olan numaralı notlarda köşeli parantezler içinde yaptığımız açıklamalarla kısmî bir bilgilendirmeye ve sadeleştirmeye tâbi tutulmuştur. Yusuf Ziya Bey’in hayat hikâyesini ve yaptığı çalışmaları, çeşitli yayınlarımızın başlarına koyduğumuz yazılarla, özellikle de Anadolu’da Alevîler ve Tahtacılar (Ankara: T. C. Kültür Bakanlığı Başvuru Kitapları, 1998, 2002) adlı kitabımızın başına koyduğumuz uzun “Giriş” yazısıyla bilinir hâle getirdiğimiz için, burada bu konuya tekrar temas edilmemiştir. * * * Müslümanlıktan Evvel Türk Dinleri adlı kitabın yayıma hazırladığımız kısımları, kitabın baş tarafında ağırlıklı olarak ele alınan bir Türk Dini olarak Şamanizm ile onun geçirdiği safhaları, diğer dinler üzerinde, özellikle de Alevî ve Sünnî Türk inançları üzerinde yapmış olduğu etkileri ele alan kısımlardır. Bu bakımdan, yayımladığımız metnin, tarafımızdan yayıma hazırlanmış ve notlandırılmış olan Anadolu’da Alevîler ve Tahtacılar adlı kitapla bir bütün oluşturmada; Hilmi Ziya Ülken’in, John Kingsley Birge’nin ve Bedri Noyan’ın, söz konusu kitabımızın 11. ve 12. sayfalarında işaret ettikleri hususa delil olmak üzere, Yusuf Ziya Bey’in Şamanizm-Alevîlik, AlevîlikBektaşîlik ve Şamanizm-Sünnîlik konusunda bir öncü olarak sarf ettiği gayretleri belgelemede de büyük bir yararı olacaktır. Türk dinlerini ve mezheplerini sosyoloji ve kültür antropolojisi açısından incelemiş bulunan Prof. Yörükân, Şamanizm’in özellikle Alevîlik üzerindeki etkisinin son derece büyük olması sebebiyle, bu mezhep üzerinde yapılacak çalışmaların, Şamanizm’in kaybolmuş veya bilinmeyen bazı kısımlarıyla geçirdiği değişiklikleri aydınlatmada yardımcı olacağı görüşündedir. Nitekim kendisi, hazırladığımız ana metinde de görüleceği üzere, “Şamanlığın istihalelerini ve onun alıp yürüdüğü istikametin hedeflerini izah için, içine girmek ve oradan tarihin sesini dinlemek gerekir; görülecektir ki, orada bir Türk mezhebi olarak umumiyetle Alevîlik namını verdiğimiz teşekkülü bulacağız”, demektedir. Yusuf Ziya Bey, sadece Alevîlikte değil, halk Sünnîliği ve özellikle Hint, İran, Suriye ve Mezopotamya’da yaşayan halkların dinleri içerisinde de Şamanlığın etkilerini ve tersine bir ele alışla, Şamanlığın bilinmeyen bazı yönlerini, bu inanç sistemleri içerisinde bulup ortaya çıkarmaya da çalışmaktadır. Âdem Peygamber geleneğine sıkı sıkıya bağlı kalmaya çalışan tek tanrılı dinlerde olduğu gibi, antropolojik ve sosyolojik literatürde de, özellikle 19. Asrın sonlarına doğru, çoğunlukla değinildiği şekilde, toplumlar bir sosyal evrim süreci yaşayarak, bir ve aynı olan birtakım dinî inanç safhalarından geçmiş olarak kabul edilmişlerdir. Türklerin de, daha sonraki karmaşık dinî inançlara sâlik olmadan önce Totemizm, Animizm, Naturizm gibi dinle-SUNUŞ 9ri ard arda takip ederek birtakım safhalardan geçtikleri iddia edilmiştir. Belirtmek gerekir ki, Yusuf Ziya Bey’in itirazı, ayrı ayrı menşeler aramaya karşı yapılmış bir itiraz değildir; bütün dinleri bir kaynaktan veya bir dinden çıkmış ve standart bir gelişme süreci takip etmiş gibi göstermeye çalışan düşünce tarzına karşı yapılmış olan bir itirazdır. Onun için bir Türk dini olan Şamanlık, kendi şartları içerisinde, basit birtakım unsurlara dayanmışve bazı merhaleler kat ederek teşekkül etmiştir. Yusuf Ziya Bey, birtakım değişikliklere uğrayarak, başka dinleri etkilemiş, sistem olarak değilse bile, bazı unsurlarıyla bugüne kadar yaşamaya devam etmiş olan Şamanizm’i, eski antropolojik ve sosyolojik görüşte olduğu gibi, bütün dinlerin başlangıç noktası olarak görmenin yanlış olacağı kanaatindedir. Görüleceği üzere, Yusuf Ziya Bey, gerek bu yazılarında, gerekse Anadolu’da Alevîler ve Tahtacılar adıyla derlediğimiz kitabında, “Orta Asya Türk Boyları ve Bunların Anadolu’daki Uzantıları” bölümünde, özellikle Viladimiroviç Barthold’a yanlış çeviri ve yorumlamalarından dolayı; Durkheim’a ve Ziya Gökalp’e ise yaptığı dayanaksız genelleştirmeleri sebebiyle bazen ağıra kaçan eleştirilerde bulunmuştur. Josef de Deguignes ile özellikle ikinci kitabı oluşturmakta olan Müslümanlıktan Sonra Türk Mezhepleri adlı kitabında, Fuat Köprülü’ye de bazı eleştiriler yöneltmektedir. Bu kısa açıklamalardan sonra, yaptığımız yorucu işin üstesinden gelmeye çalışırken kıymetli yardımlarını esirgemeyen Sayın Dr. Tülün Yörükân’a burada teşekkür eder, Prof. Dr. Yusuf Ziya Yörükân’ın Müslümanlıktan Evvel Türk Dinleri adlı kitabının baş tarafından aldığımız metinlerde ve eklediğimiz notlarda yanlış anlaşılmalara yol açabilecek hataların tarafıma ait olduğunu peşinen belirtir, okuyucudan şimdiden özür dilemeyi bir borç bilirim.