Rahman ve Rahim olan Allah'ın (c.c) adıyla... Âlemlerin Rabbine hamdolsun. Salat ve selam, efendimiz Muhammed Mustafa’ya onun âline ve ashabına olsun. VI-VII/XII-XIII. yüzyıllar, tasavvufun zühd dönemini tamamlayarak kurumsallaştığı ve tekemmül ettiği bir dönem olması cihetiyle önemlidir. Bu dönemde sûfîler, tarikat faaliyetlerinin yanı sıra ilmî, siyasî ve kültürel alanda önemli faaliyetler icra etmişlerdir. Bu dönemi ayrıcalıklı kılan hususlardan biri, dönemin sûfîlerinin metafizik ve ilm-i hurûf gibi konulara ilgi duymalarıdır. Abdülkâdir Geylânî (v. 562/1166), Ahmed Yesevî (v. 562/ 1166-1167), Ebü’n-Necîb Sühreverdî (v. 563/1168), Ahmed er-Rifâî (v. 578/1183), Abdulhâlik Gücdüvânî (v. 595/1199), Necmeddîn-i Kübrâ, Ebû Hafs Ömer Sühreverdî, Muhyiddin İbnü’l-Arabî, Ebü’l-Hasen eşŞâzelî (v. 656/1258), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (v. 672/1273) gibi tasavvuf tarihinin önde gelen sûfîleri bu dönemde yaşamışlardır. Dönemin önde gelen şahsiyetlerinden biri de gerek yaşantısıyla gerekse ortaya koyduğu fikirleriyle Sa‘deddîn Hammûyî’dir. Hammûyî, çok sayıda mürid yetiştirmiş, keşfedilmeyi bekleyen önemli eserler kaleme almış ve tasavvuf literatürüne önemli katkılar sunmuştur. Ne yazık ki bu kadar önemli bir konumda olmasına rağmen akademi dünyasında hak ettiği değeri görmemiştir. Onun birbirinden kıymetli eserlerini araştırmacılara tanıtmak ve genel çerçevesiyle tasavvufî görüşlerini ortaya koymak amacıyla yapılan bu çalışmanın, Hammûyî’nin görüşlerinin gündeme gelmesine ve bundan sonra akademi dünyasında hak ettiği ilgiyi görmesine vesile olması en büyük arzumuzdur. Bu çalışma hazırlanırken Hammûyî’nin eserleri başta olmak üzere onun fikirlerini konu edinen kaynaklardan istifade edilmiştir. Bu kaynaklar referans alınarak onun hayatı, ilmî ve tasavvufî kişiliğinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu esnada birtakım zorluklarla karşılaşılmıştır. Bu zorluklar, çoğunlukla Hammûyî’nin eserlerine ulaşma ve okuma noktasında ortaya çıkmıştır. Eserlerinin büyük çoğunluğu yazma formunda olup dünyanın farklı kütüphanelerinde yer alması ve bazı yazma nüshalarının yıpranmış olması, özellikle çalışmanın ilk safhalarında güçlüklerle karşı karşıya kalın-12 Sa‘deddîn Hammûyî -Hayatı, Eserleri ve Tasavvufi Görüşlerimıştır. Ayrıca eserleri elde ettikten sonra onların Hammûyî’ye ait olduğunu teyit etmek için ayrı bir araştırmaya tabi tutulması gerekmekteydi. Karşılaşılan bir diğer zorluk ise Hammûyî’nin sembolik bir dil kullanması, ele aldığı konuların soyut olması ve bazı eserlerinin günümüze ulaşmamış olmasıdır. Bu, onun düşünce sistemini bir bütün olarak ortaya koymayı zorlaştırmaktaydı. Yine de elde edilen kaynakların çalışmanın amacını ortaya koyacak kadar yeterli bilgiyi ihtiva ettiği söylenebilir. Çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte araştırmanın konusu, amacı ve önemi belirtilmiş, kaynaklar değerlendiriliş, Hammûyî’nin yaşadığı dönem ve coğrafya siyasî, sosyal, ilmî ve tasavvufî açıdan incelenmiştir. Birinci bölümde Hammûyî’nin nisbesi, hayatı, ailesi, hocaları, talebeleri, ilmî ve tasavvufî kişiliği hakkında bilgiler verilmiştir. Ayrıca eserleri tek tek incelenmiş, eserlerin konusu, günümüze ulaşıp ulaşmadıkları, hangi kütüphanede yer aldıkları, yazma halinde olanların nüshaları ve nüshalarda kullanılan yazı çeşitleri ve varsa haklarında yapılan akademik çalışmalardan bahsedilmiştir. İkinci bölümde Hammûyî’nin eserlerinde yer verdiği konular ve talebelerinin ondan naklettikleri fikirlerinden hareketle tasavvufî görüşleri ele alınmıştır. İlk olarak onun tasavvufa biçtiği rol ve tasavvufun Kur’ân ve Sünnet açısından taşıdığı anlama dair görüşlerine yer verilmiştir. Daha sonra tasavvufî görüşleri; insanın metafizik arka planı, vahdet-i vücûd, nübüvvet-velâyet ilişkisi, tarihi süreç içerisinde sûfîlerin yaşantı ve tecrübeleri sonucu ortaya çıkan bazı kavramlar üzerinden -onun ele aldığı kadarıyla- incelenmiştir. Üçüncü bölümde, Hammûyî’nin tasavvufî düşüncesinin esaslarından birisini oluşturan ilm-i hurûfa dair görüşleri, bu minvalde oluşturduğu terminoloji ve ilm-i hurûfu kullandığı alanlar ele alınmıştır. Onun ilm-i hurûfa dair fikirlerinin, ilgili literatüre ne oranda katkı sunduğunu daha iyi görebilmek için kısaca harflere ilişkin ilimlerin tarihine ve Hurûfîliğe değinilmiştir. Daha sonra Hammûyî’nin ilm-i hurûf düşüncesinin; kaynağı, amacı ve kavramları ele alınmıştır.