Bayezid, 1448’de Dimetoka’da doğdu. Henüz yedi yaşında iken Amasya’ya sancak beyi olarak tayin edildi; bu şehirde yirmi dört yıl görev yaptı. Fatih Sultan Mehmed vefat ettiğinde (03.05.1481) hayatta kalan iki şehzâdesinden Bayezid Amasya; Cem, Konya Sancağı’nda bulunuyordu. Şehzâde Cem, saltanat rakibi olarak ortaya çıktı. Konya’dan Bursa’ya geldi, adına hutbe okutup para bastırdı. Bayezid, ordusunu toplayıp Cem’e karşı sefere çıktı. Meydana gelen savaşta Cem bozguna uğrayınca (1481) Konya’dan Mısır’a, oradan hacca gitti. Hac dönüşü ikinci defa silaha sarıldı. Bu kez de yenilince Anadolu’yu terk ederek Rodos’a gitti, oradan Fransa’ya götürüldü. On üç yıl süren esaret hayatının sonunda, zehirlenerek Napoli’de vefat etti (1495). II. Bayezid, savaştan ziyade barışa meyilli bir kişiliğe sahip idi. Bununla birlikte ordunun başına geçerek Kara Boğdan (1484), İnebahtı (1499) ve Mora’yı (1500) fethetti. Yapılan barışa göre Venedik, kendi egemenliğindeki kilit yerleri (İnebahtı, Modon, Koron, Navarin, Draç) kaybettiğini kabul etmek zorunda kaldı (1503). Böylece Akdeniz’deki deniz gücü üstünlüğü Osmanlılara geçti. Bayezid döneminde (1481-1512), Anadolu-Suriye sınır bölgesinin kontrolü için Memluklara karşı sürdürülen mücadele beş yıl sürdü. Sonunda, bu iki İslam devleti arasında anlaşma yapıldı (1491). Padişahlığının son yıllarında Bayezid’in sağlığı bozuldu ve saltanat gücünü büyük ölçüde kaybetti. Yetkilerini vezirlerine devretti ancak onlar kötüye kullandılar. Ağır vergiler yüzünden halk yoksullaştı, üretim-tüketim dengeleri bozuldu. Osmanlı toplumu, sosyoekonomik buhrana sürüklendi. Bu durum, Şah İsmail taraftarlarının Anadolu’ya gelerek propaganda faaliyetleri için uygun bir ortam hazırladı. Sonunda, 1511 baharında isyan bayrağını açtılar, isyan güçlükle bastırıldı. Sultan II. Bayezid’in Şehzâde Ahmed’i veliaht tayin etmesi, hanedan içi saltanat kavgalarına neden oldu. Bu kavgalara yeniçeriler de müdahil oldular. Yeniçerilerin baskıları sonunda Bayezid, saltanatını 10 Necdet Öztürk oğlu Selim’e devretmek zorunda kaldı. Doğduğu şehir Dimetoka’ya giderken yolda vefat etti (10.06.1512). Sultan II. Bayezid, âlim ve şair bir padişahtı. Şiirlerinde “Adlî” mahlasını kullanırdı. Çok okuyan bir padişah olup bilhassa felsefe ve tarih kitapları okumaktan zevk alırdı. Sarayında tertip ettiği eğlence ve sohbet meclislerine şair, âlim, edebiyatçı ve sanatkâr ruhlu kişileri davet ederdi. Saltanat döneminde, Osmanlı ilim ve kültür hayatında hatırı sayılır bir gelişme yaşandı; Osmanlı tarih yazıcılığında ‘yükseliş devri’ başladı ve daha sonraki tarihçilere örnek teşkil eden genel Osmanlı tarihleri yazıldı. II. Bayezid, selefleri gibi hayırsever bir padişahtı. Gerek sancak valiliği gerek padişahlık döneminde inşa ettiği cami, medrese, dârüşşifâ, imaret, kervansaray, köprü gibi hayır eserleriyle şehir ve kasabaları süsleyip ülkeyi bayındır hâle getirmeye çalıştı. Hâlihazırda, Sultan II. Bayezid devri üzerine iki monografi kitabı bulunuyor; biri, Sydney Nettleton Fisher, The Foreign Relations of Turkey (1481-1512), Urban 1948. (Türkçe çevirisi: Sydney Nettleton Fisher, Sultan Bayezid Han (1481-1512), çev. Hazal Yalın, Kitap Yayınevi, İstanbul 2014.); diğeri, Selahattin Tansel, Sultan II. Bâyezit’in Siyasî Hayatı, MEB, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1966. Elinizdeki eser, Fisher’in Avrupa kaynaklarını (özellikle Venedik), Tansel’in ise Osmanlı kaynaklarını kullandıkları çalışmalarından birçok bakımdan farklı özelliktedir. Bunlardan biri, Sultan II. Bayezid devri genel Osmanlı tarihlerinin kronolojik düzen içerisinde kullanılarak, aralarındaki kaynak ilişkisinin tespiti ve bunlara dair metinler verilmesidir (I. Kitap). Sultan II. Bayezid devri üzerine üçüncü monografi çalışması olan bu eser iki kitaptan oluşur: I. Kitap: Siyasi-Askerî Olaylar (84 Mevzu). Mevzular (konular/ olaylar), kronolojik sıraya göre ele alındı ancak farklı yıllardaki aynı konular (mesela Osmanlı-Memluk, Osmanlı-Leh, Osmanlı-Venedik ilişkileri) bir araya getirildi. II. Kitap: İlim ve Kültür Hayatı (10 Mevzu). Bu monografi çalışmamın, selefi ile halefi iki fütuhatçı padişahın (Fatih-Yavuz) gölgelediği ‘Sultan II. Bayezid’in Saltanat Tablosu’nu, bütün yönleriyle, daha makul ve daha anlaşılabilir bir saltanat tablosuna dönüştürmesi umuduyla... Sultan II. Bayezid 11 Eserin yayına hazırlanmasında değerli katkılarda bulunan oğlum M. Alper’e teşekkür ederim. “Osmanlı Kronik Külliyatı”na dönüşen çalışmalarımdan (Âşıkpaşazâde, Mehmed Neşrî, Oruç Bey, Kemal, Hadîdî tarihleri ile Anonim Tevârih) başka, diğer kitap çalışmalarımı da fevkalâde bir titizlikle yayımlayarak araştırmacının istifadesine sunan Bilge Kültür Sanat’ın sahibi Sayın Adnan Mecid Yüksel’e minnettarım.