Bu kitabın başlangıç öyküsü, Türk dili ve edebiyatı öğrenimi gördüğüm lisans yıllarıma kadar gitmektedir. Bu yıllarda, Yahya Kemal’in şiirlerini okuduğumda, onun belleğe dair özel bir alımlayışının olduğunu düşünüp Yahya Kemal’in bellek kavrayışını anlamlandırmak için psikoloji bölümündeki arkadaşlarımdan bellekle ilgili kitap önerileri almıştım. Daha sonraki dönemlerde de şiir ve bellek konusu hep çalışmak istediğim bir sorunsal oldu. Nitekim yeni Türk edebiyatı ana bilim dalında uzmanlaşma yoluna girdiğimde, genelde edebiyat özelde ise şiirle bellek ilişkisine dair özel bir dikkat geliştirmeye çalıştım. Ancak bu çalışmanın kapsamının ne olacağı noktasında bana fikir veren kitap, Douwe Draaisma’nın bilim tarihinde belleğe ilişkin geliştirilen metaforları incelediği Bellek Metaforları: Zihinle İlgili Fikirlerin Tarihi adlı ödüllü eseridir. Bu kitapta Draaisma, Antik Çağ’dan günümüze kadar filozofların ve bilim insanlarının belleği hangi metaforlar aracılığıyla tasavvur ettiklerini ve bunların anlamının ne olduğunu başarılı bir şekilde sorgular. Draaisma’nın kitabını okuduğumda elinizde tuttuğunuz çalışmayı ortaya çıkaran şu soruları sordum: Draaisma ve birçok araştırmacının ortaya koyduğu gibi felsefede ve bilim tarihinde bellek, metaforlar aracılığıyla anlamlandırılmaya çalışılırken şairlerde de aynı durum gözlemlenebilir mi? Eğer şairler belleği anlamlandırmak için metaforlara başvurduysa belirli bellek metaforlarını tekrar mı ettiler, yoksa çağın şartlarına uygun bellek metaforları mı ürettiler? Şairlerin inşa ettikleri bellek metaforları ile poetikaları, ideolojileri, yaşadıkları çağ vb. arasında bir mütekabiliyet var mı? Kafamda oluşan bu ve benzeri sorulara cevap ararken şaşırtıcı şekilde ulusal ve uluslararası düzeyde, şiir türünde, bellek metaforlarını inceleyen bir çalışmaya rastlayamadım. Şaşırtıcı, çünkü metafor konusu geleneksel algıda daha çok edebiyata ve bilhassa şiire özgü kabul edilmektedir. Bunun üzerine, yaklaşık beş yıl önce, modern Türk şiiri çerçevesinde örneklem seçtiğim şairleri esas alarak bir araştırma yapmaya karar verdim. Bu süreçte sadece modern Türk şiiriyle sınırlı kalmayıp bellek metaforlarının roman, öykü, otobiyografik eser ve filmlerdeki görünümü konusunda da fikir yürütmeye çalıştım. Böyle bir konuda çalışmanın öncülünün olmamasının, kitabı yazım sürecini daha zor hâle getirdiğini belirtmem gerekir.Bu konuda çalışma cesaretini, ilk olarak, lise yıllarından bu zamana kadar üzerimde büyük emekleri olan hocalarıma borçluyum. Hocalarım Murat Gülbetekin, Ferhat Bayat, İmdat Avşar, Cafer Yıldırım, Prof. Dr. Nurullah Çetin, Prof. Dr. Ramazan Kaplan, Hilmi Yavuz, Dr. Laurent Mignon, Dr. Engin Sezer, Prof. Talat S. Halman ve Prof. Dr. Ziya Avşar’a, bana soru sormayı ve nasıl bilimsel düşünüleceğini öğrettikleri için minnettarım. Bütün çalışmalarımda olduğu gibi bu çalışmamın en başından beri bana fikirler veren ve yazdıklarımı eleştirmen kimliğiyle okuyan, dostluğunu şans bildiğim değerli meslektaşım Prof. Dr. Beyhan Kanter’e; aynı şekilde hem çalışmamla ilgili bulduğu her şeyi cömert bir şekilde benimle paylaşan hem de kitabımı ayrıntılı okuyarak önerilerde bulunan dostum Dr. Öğretim Üyesi Ebru Özgün’e; her kitabımda olduğu gibi, yazdıklarımı titizlikle satır satır okuyan ve kitabımı tamamlamamda büyük emeği olan Doç. Dr. F. Betül Üyümez’e ve kitap ismi önerileri için çocukluk arkadaşım Doç. Dr. Mikail Batu’ya teşekkür etmem gerekir. Prof. Dr. Tuba Durmuş, Prof. Dr. Mustafa Durmuş, Doç. Dr. İncinur Atik Gürbüz, Doç. Dr. Mehmet Gürbüz, Prof. Dr. Yahya Kemal Taştan ve Dr. Öğretim Üyesi Serkan Gül’e tüm destekleri için teşekkür ederim. Ayrıca bu çalışmayı yayımlanmaya değer gören çok kıymetli editörüm Göktürk Ömer Çakır ve tüm Ötüken Neşriyat ailesini de vefayla anmam gerekir.
Şüphesiz varlıklarıyla bana güç veren, hayatı çok daha anlamlı hâle getiren ailem olmasaydı bu kitaba başlamam ve kitabı bitirmem mümkün olmazdı. Son teşekkür ise eşim Özge Gamsız Tunç’a. Hayatıma girmesiyle bu kitap dâhil bütün yarımlarımı tamam eden, kitapta anlattıklarımı uzman psikolog kimliğiyle de defalarca dinleyen, önerilerde bulunan ve bana olan inancını her daim hissettiren eşime özel bir teşekkür borçluyum.