Hayatın her alanına hitap eden İslâm dini, fert ve toplumun huzur ve mutluluğunu temin etmek için uyulması gereken bazı kurallar belirlemiştir. Bu kurallara riayet edenler olduğu gibi, nefsine uyup zina eden, bir başkasına zina yaftalamasında bulunan, başkasının malını çalan, yollarda anarşist eylemlerde bulunan, devlete karşı ayaklanan hâsılı kısaca suç işleyen hatta suç işlemekten çekinmeyip kamu düzenini bozan kimseler de bulunmaktadır. Kamu nizamını bu denli bozan söz konusu kimselerin cezalandırılması, birey ve toplum açısından elzem görülmüştür. İnsanoğlu, Allah Teâlâ’nın en mükemmel bir biçimde halkettiği ve kâinata halife olarak gönderdiği mükerrem bir varlık olsa da zaman zaman bilerek ya da bilmeyerek hata ve suç olarak nitelendirilebilecek türden davranış ve tutum sergileyebilmektedir. O halde fıtratı itibariyle birey, günah ve suç işlemeye meyyâl bir varlıktır. Suçun olduğu yerde cezalandırma kaçınılmazdır. Cezalandırmadan maksat, genelde birey ve toplum yararının korunması; özelde ise suçlunun ıslah edilip topluma kazandırılmasıdır. Şer‘î nazarda suçluların cezalandırılması, ceza adaletinin bir gereğidir. İslâm ceza hukukunda tevbe kurumu, birer suç politikası aracı olarak dikkati çekmektedir. Özellikle suçun niteliğine göre cezanın tevbeyle düşürülmesi, suçtan ötürü meydana gelebilecek muhtemel zararları ortadan kaldırmada ve doğabilecek yeni suçları önlemede etkin bir role sahip olabilmektedir. O halde Hz. Âdem ile Hz. Havva’nın cennette, kendilerine yasaklanan meyveden tatmaları neticesinde yeryüzüne gönderilmeleri sebebiyle insanlık tarihi kadar eski olan ve bir arınma aracı olarak hemen hemen bütün semavi dinlerde mevcut olan tevbenin, cezaların affedilmesinde önemli bir unsur olduğu söylenebilir. Nitekim “Kullarından tevbeyi kabul eden, kötülükleri affeden ve işle-12 Tevbenin Mahiyeti ve Had Cezalarını Düşürmedeki Rolü diklerinizi bilen O’dur” (Şûra, 42/25), “Deki: Ey kendi nefisleri aleyhine haddi aşan kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin! Çünkü Allah bütün günahları bağışlar” (Zümer, 39/53) ve daha pekçok ayette tevbenin cezaların affındaki önemine vurgu yapılmıştır. Bu bağlamda insan suç işlediğinde, kendi akıl ve iradesiyle yaptıklarından pişmanlık duyarak tevbe eder böylelikle kendine yeni bir sayfa açmış olur. Bu itibarla fürû-ı fıkıh kaynaklarında tevbenin cezalar üzerindeki rolü incelendiğinde oldukça geniş bir bilgi ağına sahipolduğu görülecektir. Bundan mütevellid ele alınan bu çalışmanıntevbenin had cezalarını düşürüp düşürmemedeki rolüyle sınırlandırılması icap etmiştir. Dolayısıyla bu çalışmada tevbenin ta‘zîr, kısas ve diyet gerektiren cezalara olan etkisinden bahsedilmemiş, bu gibi konular bir başka çalışmaya havale edilmiştir. Bilindiği üzere hadler, miktarı ve keyfiyeti hukuk nezdinde belirlenmiş ve ihlali durumunda dünyevî ve uhrevî cezaları bünyesinde barındırması hasebiyle diğer suçlardan ayrılmaktadır. Nitekim had cezası gerektirmeyen gıybet, koğuculuk ve tecessüs gibi bazı suçlara yalnız uhrevî ceza öngörülmüştür. Müctehidler, ilgili naslar bağlamında kul hakkına taalluk etmeyen cezalar dışında genel anlamda uhrevî bütün cezaların tevbe ile silinip yok edilebileceği sonucuna varmışlardır. Ancak bu durumun, meseleye ilişkin varit olan hadisler ve sahabe uygulamalarının birbirinden muhtelif ve yoruma açık olması sebebiyle tevbenin had suçlarına öngörülen dünyevî cezaları düşürme noktasında da geçerli olduğu yönünde bir konsensüs sağlanamamıştır. Tevbenin had cezalarını düşürüp düşürmediği meselesi, had cezalarını konu edinen başlıkların satır aralarında birkaç cümleyle incelendiği görülmüştür. Dolayısıyla bu konunun klasik fıkıhkaynaklarında müstakil bir başlık altında incelenmediği söylenebilir. Bu yüzden ilgili meseleye müttali olabilmek için fıkıh ve usul eserleri yanında tefsir ve hadis alanında telif edilmiş diğer temel kaynaklara da müracaat edilmiştir. Ön Söz 13İslâm hukukunda tevbenin had cezalarını düşürüp düşürmediği meselesi hakkında hatırı sayılır kitap, doktora tezi ve makale mahiyetinde sınırlı sayıda bazı çalışmalar yapılmıştır. Ali Dâvûd Ceffâl’in et-Tevbe ve eseruhâ fî iskâti’l-hudûd fi’l-fıkhi’lİslâmî’si; Nihat Dalgın’ın İslam’da Tevbe ve Cezalara Etkisi adlı eseri; Yaşar Yiğit’in, İslâm Ceza Hukukunda Af ve Pişmanlığın (Tevbe) Cezalara Etkisi adlı makalesi; Ahmet Gelişgen’in, İslâm Hukukunda Tövbenin Hadd Cezalarına Etkisi adlı telifi; Salim Özer’in, Günahların Affında ve Cezaların Düşmesinde Tövbenin Etkisi adlı çalışması; Muhammed İbrahim, Müskıtâtü’l-‘ukûbeti’lhaddiyye’si; Abdülhakim Hammâdî’nin Eseru’t-tevbe fi’l-‘ukûbeti min manzûri’ş- şerî‘ati’l-İslâmiyye ve’t-teşrî‘il-cinâiyyi’l-İslâmî’si bu minvalde kaleme alınmış önemli bazı çalışmaların başında gelmektedir. İlgili çalışmaların emek mahsulü oldukları ve önemli bir boşluğu doldurdukları muhakkaktır.Şu kadarı var ki, mezkûr çalışmaların bir kısmına ulaşılırken, bir kısmına ise ulaşılamamıştır. Kendisine ulaşılan çalışmaların bazısının had suçları kapsamına girip girmediği tartışmalı olanirtidad ve bağy cezalarının tevbeyle düşüp düşmediği meselesinibirkaç cümleyle geçiştirip neredeyse yer vermediği, bazısının da konuyu temellendirme noktasında kasır olduğu, ana hatlarıyla had cezaları açısından yeterli bilgiyi barındırmadığı gözlemlenmiştir. Tevbenin had cezaları üzerindeki rolünü incelediğimiz bu çalışma ise ilgili çalışmalardan gerek metodolojik gerekse muhteva yönünden ayrılmaktadır. Nitekim ele aldığımız bu çalışmada öncelikle tevbenin kısa tarihçesi, kavramsal çerçevesi, genel esasları, hükmü ve geçerlilik şartları gibi konulara değindik. Daha sonra girizgâh mahiyetinde olacak şekilde İslâm hukukunda suçun tasnifine kısaca yer verip, akabinde haddin kavramsal çerçevesi, bazı özellikleri, kapsamı, özellikle hangi suçların hadler kategorisinde incelendiği, ilgili suçlara ön görülen cezaların tanımı, dayanağı ve ispat yolları gibi konuları tüm yönleriyle inceledik. En 14 Tevbenin Mahiyeti ve Had Cezalarını Düşürmedeki Rolü nihayetinde ise tevbenin bu cezaları düşürüp düşürmediği hususunu, klasik ve muasır birincil dereceden kaleme alınan eserlerbağlamında ileri sürülen deliller ekseninde –varsa- tenkitleriyle birlikte ele aldık. Bütün bunlar yapılırken mümkün olduğunca muteber fıkıh kitaplarından, yeri geldiğinde önemli tefsir kitaplarından, ilgili hadis kaynaklarından, konuyla ilgili yazılan makaleler ve bilimsel yazılar gibi güncel kaynaklardan da yararlanılmaya özen gösterilmiştir. Bu yönüyle araştırmamızın serdedilen tartışmalara mütevazı bir katkı sunacağını ümit etmekteyiz. Çalışmamızın konusunun belirlenmesinden başlayıp gelişimi ve nihayete erdirilmesine kadar ki her aşamasında kıymetli alakalarını, ilmî desteklerini esirgemeyen muhterem hocam Sahip Beroje’ye; ilmî ve fikrî yönlendirmeleriyle çalışmanın editörlüğünü üstlenip katkıda bulunan kıymetli hocam Prof. Dr. Metin Yiğit’e; ayrıca teknik müşkillerini gidermem hususunda bana yardımcı olan Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Beken ve kardeşim Mehmet Sizgen’e teşekkürü borç bilirim. Aynı şekilde dedesi Molla Selahattin Aslan’ın ruhuna ithafen üstlenmiş olduğu maddi destek ile çalışmanın basımına katkıda bulunan BRAVO AVM Yönetim Kurulu Başkanı kadirşinas dostum İsmail Aslan’a özellikle şükranlarımı sunarım. Bilahare uzun ve zorlu bir süreç olan bu çalışmanın hazırlanması ve yazıya geçirilmesinde fedâkârlıklarını, hertürlü desteklerini esirgemeyen kıymetli aileme, sevgili eşime ve göz aydınlığım çocuklarıma bilâ nihâye teşekkür ederim. Gayret bizden, muvaffakiyet ise ancak Allah’tandır.