Kur’an ilk muhataplar üzerinden mesajlarını bütün insanlığa ulaştırmaktadır. Kur’an’ın dünya, kıyamet, yeniden diriliş, hesap günü ve cehennemle ilgili vaîd ayetlerinin doğru anlaşılması, kavranması ve yorumlanması için muhatap kitlenin her yönüyle tavsif edilmesi gerekir. Nitekim ilahî vahyin ilk ve aslî anlamına ilk muhatap kitlenin zihinsel ve tarihsel kodları aracılığıyla ulaşmak mümkündür. Çünkü her bir pasaj öncelikle o dönemin muhatabının zihninde özgün bir anlama sahiptir. Günümüzde vaîd ayetleri üzerinden tek yönlü bir din dili kullanılması, müjdeleme yönünün ıskalanıp korku dilinin ön plana çıkartılması, ayetlerin bağlamından kopuk lafızcı bir okuyuşla ele alınması dine dair yanlış anlaşılmaları ve yanlış tasavvurları beraberinde getirmektedir. Vaîd ayetleri sadece müminlere yönelik olarak anlaşılmaktadır. Ancak müminler dışında vahyin nüzul ortamında muhatap kitleyi oluşturan kâfir/müşrik, Yahudi, Hıristiyan ve münafık zümreleri vardır. Söylenen her sözün bir muhatabı vardır. Bu nedenle Allah’ın onlara ilgili vaîdleri ne sıklıkla hangi vasıfları öne çıkararak kullandığının ve bu hitapta nasıl bir yol izlediğinin bilinmesi büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada Kur’an’da vaîd ayetlerinin nasıl şekillendiği muhatap kitleler üzerinden ele alınmıştır. Giriş başlığı altında çalışmamızın konusu, amacı, önemi, yöntemi ve kaynaklarına yer verilmiştir. İkinci başlık altında konuyla ilgili daha önce yapılmış çalışmalar yer almıştır. Üçüncü başlık altında çalışmamızın odak kelimesi olan “vaîd” in kavramsal çerçevesi çizilmiş, sözlüklerde ve Kur’an’da hangi anlamlarda ve şartlarda kullanıldığı incelenmiştir. Dördüncü başlık altında dünyaya yönelik vaîd türleri muhatap kitle açısından tavzih edilerek geçmiş kavimlere yönelik vaîd ayetleri tek tek ele alınmıştır. Beşinci başlık altında ahirete yönelik vaîd türleri; kıyamet, yeniden diriliş, hesap günü ve cehennem vaîdleri olarak tasnif edilmiştir. Her bir başlık altında ilgili vaîd ayetleri ilk muhatap kitle üzerinden kendi nüzul sosyolojisinde, nüzul tertibi, nüzul sebebi, siyak-sibak, sebep-sonuç, sure-konu ve Kur’an bütünlüğü gözetilerek değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Altıncı başlık altında Allah insan ilişkisi bağlamında vaîd ayetlerinde öne çıkan havf, haşyet, terğib, terhib, inzâr, tebşir, rahmet ve gazap kavramları değerlendirilmiştir. Elde edilen bilgilerin toplanıp tasnif edilmesi ve değerlendirilmesinde çalışmama akademik olarak katkıda bulunan ve rehberlik eden kıymetli hocam ve tez danışmanım Prof. Dr. Ahmet Öz’e, değerli görüşleri ve motive edici sözleriyle destek olan Prof. Dr. Saffet Kartopu ve Doç. Dr. Ahmet Abay hocalarıma şükranlarımı sunarım. Ayrıca maddi manevi destekleriyle her zaman yanımda olan sevgili eşim Fedai Ateş’e, anneme, kardeşlerime ve çocuklarım Kayra ve Azra’ya teşekkür ederim.